KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 21.
Który element oznacza się symbolem pokazanym na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat symbolu tranzystora polowego, który jest kluczowym elementem w elektronice.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tranzystor rozpoznaje się na schemacie po symbolu elementu z trzema wyprowadzeniami (w odróżnieniu od diody i diaka, które zwykle mają dwa). Tyrystor także ma strukturę "wielowyprowadzeniową", ale jego symbol różni się sposobem oznaczenia elektrody sterującej. Poprawna identyfikacja wymaga zwrócenia uwagi na detale symbolu.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy rozpoznawania symboli graficznych elementów elektronicznych na schemacie. To umiejętność praktyczna: w dokumentacji serwisowej i montażowej elementy są identyfikowane przede wszystkim symbolem, a dopiero potem opisem lub oznaczeniem typu (np. Q1, D3).

Odpowiedź "Tranzystor" jest właściwa, ponieważ tranzystor jako element półprzewodnikowy ma na schemacie symbol wskazujący na obecność trzech wyprowadzeń oraz charakterystyczną budowę graficzną odróżniającą go od elementów dwukońcówkowych. W praktyce chodzi o rozpoznanie, że jest to element sterujący/przełączający, a nie prosty element przewodzący w jednym kierunku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Diodę" zwykle przedstawia się symbolem elementu dwukońcówkowego (dwa wyprowadzenia). Jeżeli na rysunku widać trzy zaciski, sama dioda nie pasuje funkcjonalnie ani symbolicznie.
  • "Diak" jest także elementem z reguły dwukońcówkowym (stosowany m.in. w układach wyzwalania), więc jego symbol nie odpowiada elementowi o trzech wyprowadzeniach i nie ma cech typowych dla tranzystora.
  • "Tyrystor" ma trzy wyprowadzenia (anoda, katoda, bramka), ale jego symbol zawiera charakterystyczne oznaczenie elektrody sterującej względem złącza głównego. To inny typ elementu mocy i inna konwencja rysowania niż w przypadku tranzystora.

Wskazówka egzaminacyjna: przy identyfikacji symboli zawsze policz wyprowadzenia i szukaj cech rozstrzygających (np. dodatkowa elektroda sterująca, sposób połączenia linii, elementy typu "strzałka" lub charakterystyczne zakończenia). To ogranicza ryzyko pomylenia elementów o podobnym "zarysie".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To graficzne oznaczenie elementu (np. tranzystora, diody) używane na schematach ideowych. Symbol upraszcza zapis układu i pozwala szybko rozpoznać funkcję elementu bez patrzenia na wygląd fizyczny. W praktyce łączy się go z oznaczeniami typu Q, D, T oraz wartościami.
Najpierw sprawdź liczbę wyprowadzeń: tranzystor zwykle ma trzy. Następnie szukaj cech charakterystycznych zależnych od typu (np. sposób połączenia linii, ewentualna strzałka). Porównuj z tablicą symboli, bo podobne elementy (np. tyrystor) też mają trzy końcówki.
Oba elementy są zazwyczaj dwukońcówkowe, więc na pierwszy rzut oka "mają dwa wyprowadzenia i podobny zarys". Różnica wynika z detali symbolu i funkcji: dioda przewodzi w jednym kierunku, a diak jest elementem wyzwalającym i ma inny znak graficzny. Warto zawsze patrzeć na szczegóły.
Najczęściej obecność i sposób narysowania elektrody sterującej (bramki) oraz jej relacja do głównej ścieżki przewodzenia. Tyrystor jest elementem "wyzwalanym" bramką, a tranzystor elementem sterującym prądem w innej strukturze. Na egzaminie porównuj symbole w zestawieniu i zwracaj uwagę na położenie wyprowadzenia sterującego.
Najczęściej: pomijanie detali (np. dodatkowego wyprowadzenia), kierowanie się tylko pierwszym skojarzeniem ("to pewnie dioda"), oraz nieporównanie z liczbą końcówek. Pomaga nawyk: 1) policz wyprowadzenia, 2) znajdź element sterujący, 3) dopiero wybierz nazwę.
Nie zawsze, ale to bardzo dobry pierwszy filtr. Są elementy o tej samej liczbie wyprowadzeń (np. tranzystor i tyrystor), więc potem trzeba sprawdzić cechy rozstrzygające symbolu. Na egzaminie łącz liczenie końcówek z analizą detali (dodatkowa elektroda, sposób połączeń, ewentualne oznaczenia kierunku).
W dokumentacji montażowej i serwisowej: schematach ideowych, planach połączeń, instrukcjach napraw oraz notach aplikacyjnych. Umiejętność rozpoznania symbolu skraca diagnostykę: wiesz, czy dany element jest kluczem, zabezpieczeniem, wyzwalaczem czy elementem prostowniczym.
Często spotyka się oznaczenia typu Q lub T (zależnie od konwencji). To jednak tylko wskazówka, bo egzamin może celowo ukryć opisy. Najbezpieczniej rozpoznać tranzystor po symbolu, a oznaczenie literowe traktować jako potwierdzenie, gdy jest dostępne.
Diak spotyka się m.in. w prostych układach wyzwalania elementów sterowanych (np. w regulatorach fazowych) jako element inicjujący przewodzenie po przekroczeniu pewnego progu. Na schemacie identyfikujesz go po symbolu dwukońcówkowym innym niż dioda. W zadaniach egzaminacyjnych bywa mylony z diodą.
Ucz się w formie krótkich serii: tablica symboli + szybkie quizy. Zrób własne fiszki: z jednej strony symbol, z drugiej nazwa i liczba wyprowadzeń. Ćwicz też na realnych schematach: znajdź 10 elementów i nazwij je bez podpowiedzi. To buduje automatyzm potrzebny na egzaminie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Tranzystor rozpoznaje się na schemacie po symbolu elementu z trzema wyprowadzeniami (w odróżnieniu od diody i diaka, które zwykle mają dwa)."

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – baza symboli: https://www.iec.ch/dyn/www/f?p=103:1 (dostęp 2026-02-27)
  • Electronics Tutorials – Transistor Symbols (BJT) and basics: https://www.electronics-tutorials.ws/transistor/tran_2.html (dostęp 2026-02-27)
  • Wikipedia (en) – Schematic symbol (sekcja o symbolach elementów elektronicznych): https://en.wikipedia.org/wiki/Schematic_symbol (dostęp 2026-02-27)

Materiały:

  • Tablice/słowniki symboli elementów elektronicznych stosowanych na schematach
  • Podręczniki do podstaw elektroniki (dział: elementy półprzewodnikowe i schematy)
  • Ćwiczenia z czytania schematów: rozpoznawanie elementów po symbolach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego