Stempel wykrojnika jest elementem roboczym, który bezpośrednio tnie/wykrawa materiał. Podczas pracy występują bardzo duże naciski jednostkowe na krawędziach tnących oraz intensywne tarcie, co powoduje zużycie ścierne i ryzyko wykruszania krawędzi. Z tego powodu materiał na stempel musi zapewniać przede wszystkim:
- wysoką twardość po obróbce cieplnej,
- wysoką odporność na ścieranie,
- dostateczną ciągliwość/odporność na pękanie po właściwym odpuszczaniu.
Wskazanie "NC11 (X210Cr12)" odpowiada tym wymaganiom: jest to stal narzędziowa do pracy na zimno o dużej zawartości węgla i chromu, dzięki czemu po hartowaniu uzyskuje wysoką twardość oraz tworzy w strukturze węgliki zwiększające odporność na zużycie. To typowy wybór na elementy narzędzi wykrawających, przyrządów tnących czy matryc i stempli, gdzie kluczowe jest utrzymanie ostrej krawędzi roboczej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "St3S (S235JR)" – to stal konstrukcyjna ogólnego przeznaczenia. Nie jest przeznaczona na narzędzia tnące: ma zbyt niską twardość i odporność na ścieranie, a po typowej obróbce nie osiągnie parametrów wymaganych dla krawędzi wykrawających.
- "20HG (20MnCr5)" – stal konstrukcyjna do nawęglania. Sprawdza się na części maszyn (np. elementy przekładni), gdzie dąży się do twardej warstwy wierzchniej po nawęglaniu, ale nie jest to standardowy materiał na stempel wykrojnika, który wymaga pełniejszej "narzędziowej" odporności na zużycie i stabilności krawędzi.
- "55 (C55)" – stal węglowa o podwyższonej zawartości węgla, możliwa do ulepszania cieplnego, jednak w zastosowaniach narzędziowych do intensywnego wykrawania zwykle ustępuje stalom wysokochromowym pod względem odporności na ścieranie i trwałości krawędzi.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "stempel wykrojnika", myśl o narzędziu tnącym na zimno. W pierwszej kolejności szukaj stali narzędziowych (często wysokowęglowych i stopowych, np. z dodatkiem chromu), a nie stali konstrukcyjnych czy typowych stali do nawęglania.
