KWALIFIKACJA GIW5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 14.
Który gaz w temperaturze pokojowej jest bezwonny?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tlenek węgla (CO) w temperaturze pokojowej jest gazem bezbarwnym i bezwonnym, dlatego nie da się go wykryć węchem. Z tego powodu w środowisku pracy stosuje się czujniki CO i stały monitoring. Siarkowodór ma wyraźny zapach "zgniłych jaj", a tlenki azotu zwykle mają zapach drażniący.

Pełne wyjaśnienie:

Tlenek węgla (CO) jest klasycznym przykładem gazu bezbarwnego i bezwonnego w temperaturze pokojowej. To cecha o dużym znaczeniu dla BHP: człowiek nie jest w stanie wiarygodnie wykryć CO zmysłami, więc poleganie na węchu daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa. W praktyce przemysłowej (także w górnictwie i przeróbce kopalin) stosuje się dlatego czujniki CO, procedury ewakuacji oraz wentylację i przewietrzanie.

Odpowiedź "Siarkowodór" jest nieprawidłowa, ponieważ H2S ma charakterystyczny zapach zgniłych jaj i bywa wyczuwalny już przy małych stężeniach. Trzeba jednak pamiętać o typowym zagrożeniu: przy wyższych stężeniach może dojść do "zmęczenia" węchu (osłabienia odczuwania zapachu), co zwiększa ryzyko błędnej oceny sytuacji.

Odpowiedź "Tlenek azotu" nie jest najlepszym wyborem, ponieważ w praktyce tlenki azotu kojarzone są z zapachem drażniącym (szczególnie NO2). W zadaniach BHP zwykle rozróżnia się gazy o wyraźnej woni od gazów, których nie da się wyczuć.

Odpowiedź "Metan" może budzić wątpliwości uczniów: czysty metan jest bezwonny, ale w obrocie (np. gaz ziemny) bywa nawaniany dodatkami zapachowymi dla bezpieczeństwa. Na egzaminie warto rozpoznawać, kiedy pytanie dotyczy właściwości chemicznej substancji (czysty związek), a kiedy realiów eksploatacyjnych (mieszanina z dodatkami). W kontekście zagrożeń w kopalniach kluczowe jest to, że CO jest szczególnie podstępny właśnie przez bezwonność, dlatego monitoring instrumentalny ma pierwszeństwo przed oceną "na nos".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tlenek węgla (CO) to bezbarwny, bezwonny gaz powstający m.in. przy niepełnym spalaniu. Jest groźny, bo wiąże się z hemoglobiną i ogranicza transport tlenu, a jednocześnie nie da się go wykryć węchem. Dlatego potrzebne są czujniki i wentylacja.
Nie można polegać na węchu, ponieważ CO jest bezwonny. Brak zapachu nie oznacza braku zagrożenia. W praktyce BHP oznacza to konieczność używania detektorów CO, kontroli atmosfery i stosowania procedur przewietrzania, zamiast "sprawdzania" zapachem.
W czystej postaci metan (CH4) jest bezwonny. Zamieszanie wynika z tego, że gaz ziemny w sieci bywa nawaniany (dodaje się związki zapachowe), aby wycieki były wyczuwalne. Na egzaminie warto odróżniać właściwości czystej substancji od właściwości mieszaniny użytkowej.
Siarkowodór (H2S) ma charakterystyczny zapach "zgniłych jaj". To ważne w BHP, bo zapach może ostrzegać o obecności gazu przy niskich stężeniach. Jednocześnie przy wyższych stężeniach może dojść do osłabienia węchu, więc nadal potrzebny jest monitoring.
Skrót CO oznacza tlenek węgla. Czujniki CO są stosowane, bo gaz jest bezwonny i bezbarwny, więc człowiek nie zauważy go zmysłami. Alarm czujnika to sygnał do natychmiastowej reakcji zgodnie z procedurą: przewietrzenia, ewakuacji i sprawdzenia źródła emisji.
Typowe źródła CO to niepełne spalanie paliw: urządzenia grzewcze, silniki spalinowe, procesy technologiczne z niedoborem tlenu oraz pożary i tlenie się materiałów. W zakładach istotne jest ograniczanie emisji, sprawna wentylacja i stały nadzór pomiarowy.
Stały monitoring CO stosuje się tam, gdzie ryzyko emisji jest ciągłe lub trudne do przewidzenia (np. przy pracy urządzeń spalinowych, w rejonach o słabszej wentylacji, w zamkniętych przestrzeniach). Ponieważ CO jest bezwonny, ciągły pomiar zmniejsza ryzyko przeoczenia zagrożenia.
Najlepiej skojarzyć konkretne przykłady: CO jest bezwonny, a H2S ma zapach "zgniłych jaj". Tlenki azotu (zwłaszcza NO2) kojarzą się z zapachem drażniącym. Ucząc się, twórz krótkie pary "gaz–cecha" i nie opieraj się na intuicji typu "toksyczne = śmierdzące".
W praktyce tlenki azotu często wiąże się z zapachem drażniącym, szczególnie ditlenek azotu (NO2) o ostrym, gryzącym zapachu. Dlatego w zadaniach BHP zwykle nie klasyfikuje się ich jako typowo "bezwonnych" w porównaniu z CO.
Najczęstsze błędy to: mylenie zapachu dymu/spalin z zapachem CO, utożsamianie nawanianego gazu ziemnego z czystym metanem oraz przekonanie, że brak zapachu oznacza brak zagrożenia. Dobra strategia to uczenie się właściwości kilku kluczowych gazów i ich znaczenia w BHP.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tlenek węgla (CO) w temperaturze pokojowej jest gazem bezbarwnym i bezwonnym, dlatego nie da się go wykryć węchem.

Źródła:

  • PubChem (NIH): Carbon monoxide (CO) – właściwości/odour, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Carbon-monoxide (dostęp: 2026-03-13)
  • CDC/NIOSH: Carbon Monoxide – informacje BHP i właściwości (m.in. brak zapachu), https://www.cdc.gov/niosh/topics/co/ (dostęp: 2026-03-13)
  • PubChem (NIH): Hydrogen sulfide (H2S) – właściwości/odour, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Hydrogen-sulfide (dostęp: 2026-03-13)

Materiały:

  • Materiały szkoleniowe BHP dotyczące zagrożeń gazowych w górnictwie i przeróbce kopalin
  • Podstawowe podręczniki chemii ogólnej (właściwości tlenków i węglowodorów)
  • Instrukcje producentów detektorów CO oraz procedury kalibracji i alarmowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego