KWALIFIKACJA PGF3 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 9.
Który klej nie zawiera substancji lotnych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Klej topliwy (termotopliwy) jest nakładany na gorąco i wiąże podczas stygnięcia, więc zasadniczo nie wymaga odparowania rozpuszczalnika/nośnika. Kleje celulozowe i dekstrynowe zwykle są przygotowane na bazie nośnika (często wodnego), a kleje rozpuszczalnikowe zawierają lotne rozpuszczalniki, które muszą odparować.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie dotyczy obecności substancji lotnych w klejach używanych w introligatorstwie. Substancją lotną jest składnik, który odparowuje w warunkach procesu technologicznego (np. rozpuszczalnik organiczny, a często także nośnik wodny). W praktyce odparowywanie wpływa na czas wiązania, zapach, wymagania wentylacyjne oraz ryzyko emisji.

Odpowiedź "Topliwy" jest właściwa, ponieważ kleje termotopliwe (hot-melt) działają inaczej niż kleje wodne i rozpuszczalnikowe: są nanoszone w stanie stopionym, a spoinę uzyskuje się głównie przez schłodzenie i zestalenie. W typowym ujęciu technologicznym są traktowane jako kleje "bezrozpuszczalnikowe", czyli niewymagające odparowania lotnych rozpuszczalników do uzyskania wytrzymałości połączenia.

Odpowiedź "Rozpuszczalnikowy" jest niepoprawna, bo już nazwa wskazuje na obecność rozpuszczalnika, który musi odparować. To wiąże się z emisją oparów, koniecznością wentylacji i większymi wymaganiami BHP w porównaniu z rozwiązaniami bezrozpuszczalnikowymi.

Odpowiedzi "Celulozowy" i "Dekstrynowy" w praktyce są najczęściej kojarzone z klejami, które przygotowuje się w postaci dyspersji/roztworów (często z udziałem wody jako nośnika). W takim mechanizmie utwardzania istotnym etapem bywa odparowanie nośnika, co oznacza obecność składnika lotnego w sensie technologicznym. To również tłumaczy, dlaczego kleje tego typu mogą dłużej "schnięć" i mogą wpływać na podłoża chłonne (np. papier, tektura).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy braku substancji lotnych, szukaj klejów, które nie schną przez odparowanie, tylko wiążą przez zmianę temperatury lub reakcję bez konieczności usuwania rozpuszczalnika.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Substancje lotne to składniki, które odparowują podczas schnięcia/wiązania, np. rozpuszczalniki organiczne, a w wielu ujęciach także woda jako nośnik. Ich obecność wpływa na zapach, czas schnięcia, wymagania wentylacyjne i bezpieczeństwo pracy.
Klej topliwy (termotopliwy) jest nanoszony po stopieniu i uzyskuje wytrzymałość głównie przez ochłodzenie oraz zestalenie. Nie wymaga typowego odparowania rozpuszczalnika, dlatego w praktyce jest zaliczany do klejów bezrozpuszczalnikowych, z mniejszą emisją oparów.
Kleje rozpuszczalnikowe zwykle mają wyraźny zapach, wymagają dobrej wentylacji i często są oznaczane informacjami o obecności rozpuszczalników w karcie technicznej lub SDS. Wiążą m.in. przez odparowanie rozpuszczalnika, co wpływa na czas "otwarty" i schnięcie.
Tak, jeśli nośnikiem jest woda, to podczas schnięcia część wody odparowuje, co w sensie fizycznym oznacza składnik lotny. Dlatego przy pytaniach egzaminacyjnych warto sprawdzić, czy "substancje lotne" rozumiane są jako rozpuszczalniki organiczne czy szerzej jako każdy odparowujący nośnik.
Obecność substancji lotnych może wydłużać czas schnięcia, zwiększać ryzyko zapachu i emisji oparów oraz podnosić wymagania wentylacyjne i BHP. Może też wpływać na podłoża chłonne (papier, tektura), powodując falowanie lub zmiany wymiarowe przy nierównomiernym odparowaniu.
Klej topliwy często wybiera się, gdy liczy się szybkie wiązanie i wysoka wydajność linii, a także gdy chce się ograniczyć schnięcie przez odparowanie. Jest to częste w procesach przemysłowych, gdzie kontrola temperatury i lepkości jest łatwiejsza niż kontrola długiego suszenia klejów wodnych.
Częsty błąd to wybór odpowiedzi na podstawie skojarzeń z nazwą (np. "rozpuszczalnikowy" brzmi technicznie), a nie mechanizmu wiązania. Inny błąd to niejednoznaczne rozumienie "lotności" i nieuwzględnienie, że nośnik wodny także odparowuje, jeśli nie doprecyzowano definicji.
Oznacza, że klej zawiera nośnik/rozpuszczalnik, który musi odparować, aby pozostała warstwa spoiwa utworzyła trwałą spoinę. Taki mechanizm wpływa na czas schnięcia, warunki suszenia i emisję oparów. W praktyce dotyczy to wielu klejów wodnych i rozpuszczalnikowych.
W praktyce introligatorskiej kleje dekstrynowe są zwykle kojarzone z klejami przygotowywanymi jako roztwory/dyspersje, a nie jako typowe kleje rozpuszczalnikowe z lotnymi rozpuszczalnikami organicznymi. Ich wiązanie często wiąże się z odparowaniem nośnika, co wpływa na czas schnięcia.
Najskuteczniej uczyć się przez tabelę: rodzaj kleju → nośnik (woda/rozpuszczalnik/brak) → sposób wiązania (odparowanie/zestalenie) → typowe zastosowania (oprawa, kaszerowanie, opakowania). Warto też przejrzeć karty techniczne i SDS, bo pokazują skład i wymagania BHP.
info

Około 62% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Klej topliwy (termotopliwy) jest nakładany na gorąco i wiąże podczas stygnięcia, więc zasadniczo nie wymaga odparowania rozpuszczalnika/nośnika."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii introligatorskiej dotyczące klejów i materiałów pomocniczych
  • Karty charakterystyki (SDS) i karty techniczne klejów stosowanych w introligatorniach
  • Podręczniki/kompendia z materiałoznawstwa poligraficznego (dział: kleje, spoiwa, rozpuszczalniki)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego