KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 6.
Który rodzaj obróbki wiórowej przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia proces toczenia, który jest rodzajem obróbki wiórowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na schemacie widać ruch obrotowy przedmiotu obrabianego oznaczony "r" oraz liniowy posuw noża tokarskiego oznaczony "P", równoległy do osi wałka.
To charakterystyczny układ ruchów dla toczenia wzdłużnego zewnętrznego, a nie dla frezowania, wiercenia ani strugania.

Pełne wyjaśnienie:

Obróbka wiórowa polega na usuwaniu naddatku materiału narzędziem skrawającym, co prowadzi do powstania wióra. Aby rozpoznać rodzaj obróbki na schemacie, kluczowe jest ustalenie, kto wykonuje ruch główny skrawania oraz jaki jest kierunek posuwu.

W pokazanym procesie widoczny jest cylindryczny przedmiot (wałek), który wykonuje ruch obrotowy wokół własnej osi (oznaczenie "r"). Jednocześnie narzędzie skrawające ma postać jednoostrzowego noża tokarskiego i wykonuje ruch posuwowy (oznaczenie "P") równoległy do osi wałka. Taki zestaw ruchów jest definicyjny dla toczenia, w szczególności toczenia wzdłużnego zewnętrznego, gdzie w kolejnych przejściach zmniejsza się średnicę obrabianej powierzchni.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Struganie." — w struganiu ruch główny jest posuwisto-zwrotny (prostoliniowy tam i z powrotem), a nie obrotowy. Schemat z ruchem "r" przedmiotu nie pasuje do strugania.
  • "Wiercenie." — wiercenie polega na wykonywaniu (tworzeniu) otworu, zwykle poprzez obrót wiertła i posuw osiowy w głąb materiału. Na rysunku narzędzie pracuje na zewnętrznej powierzchni wałka, a posuw jest wzdłuż osi, co odpowiada toczeniu, nie wykonywaniu otworu.
  • "Frezowanie." — w frezowaniu obraca się wieloostrzowe narzędzie (frez), a przedmiot lub stół wykonuje posuw. Na schemacie obraca się przedmiot, a narzędzie jest jednoostrzowe, więc to nie jest frezowanie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw ustal, czy obraca się przedmiot czy narzędzie. Jeśli obraca się przedmiot, a nóż przesuwa się równolegle do osi, najczęściej jest to toczenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Toczenie to obróbka skrawaniem, w której przedmiot obrabiany wykonuje ruch obrotowy, a narzędzie (zwykle nóż tokarski) wykonuje ruch posuwowy. Stosuje się je głównie do wykonywania powierzchni walcowych, stożków, gwintów oraz planowania czoła.
Jeśli na schemacie widać, że oznaczenie r dotyczy obrotu przedmiotu, a oznaczenie P pokazuje prostoliniowy posuw noża (często równoległy do osi wałka), to jest to typowy układ dla toczenia, zwłaszcza toczenia wzdłużnego.
W tokarce konstrukcyjnie najłatwiej nadać stabilny ruch obrotowy przedmiotowi w uchwycie lub między kłami, a nóż prowadzić suportem. Zapewnia to kontrolowany posuw, stałą geometrię skrawania i możliwość dokładnego kształtowania średnic oraz długości powierzchni walcowych.
W toczeniu zwykle obraca się przedmiot, a narzędzie jest najczęściej jednoostrzowe. We frezowaniu zwykle obraca się narzędzie (frez, wieloostrzowy), a przedmiot wykonuje posuw. To najpewniejszy sposób rozróżnienia tych metod na rysunku.
Posuw P to kontrolowany ruch narzędzia względem obracającego się przedmiotu. Może być wzdłużny (równoległy do osi) lub poprzeczny (prostopadły do osi). Od wartości posuwu zależy m.in. chropowatość powierzchni i wydajność obróbki.
Bywa mylące, bo w obu procesach występuje ruch obrotowy. W wierceniu obraca się wiertło (lub czasem przedmiot) i występuje posuw osiowy w głąb w celu wykonania otworu. W toczeniu narzędzie skrawa głównie powierzchnię zewnętrzną lub wewnętrzną, kształtując średnice.
Nóż tokarski jest zwykle przedstawiany jako narzędzie jednopunktowe, o przekroju prostokątnym/kwadratowym, ustawione przy powierzchni obrabianej. Na schematach toczenia widać, że ostrze styka się z walcem, a kierunek posuwu jest prowadzony wzdłuż osi lub poprzecznie do osi.
Toczenie wzdłużne zewnętrzne stosuje się, gdy trzeba wykonać lub wykończyć zewnętrzne powierzchnie walcowe wałków, trzpieni i osi. To częsta operacja przy wytwarzaniu elementów mechanicznych wykorzystywanych potem w zespołach mechatronicznych (np. napędach, przekładniach).
Najczęstsze pomyłki to: uznanie, że skoro są wióry, to "na pewno frezowanie", oraz założenie, że ruch obrotowy zawsze dotyczy narzędzia. Warto zawsze sprawdzić oznaczenia strzałek i to, czy narzędzie jest jednoostrzowe (toczenie) czy wieloostrzowe (frezowanie).
Ćwicz rozpoznawanie metod po ruchu głównym (kto się obraca lub wykonuje ruch zwrotny) i po typie narzędzia (jedno- czy wieloostrzowe). Pomaga też przegląd schematów: toczenie (obrót przedmiotu), frezowanie (obrót narzędzia), wiercenie (posuw osiowy), struganie (ruch posuwisto-zwrotny).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Toczenie – dostęp: 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Frezowanie – dostęp: 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiercenie – dostęp: 2026-02-27

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii mechanicznej: obróbka skrawaniem (toczenie, frezowanie, wiercenie, struganie)
  • Instrukcje BHP i stanowiskowe dotyczące pracy na tokarce (dla praktyki zawodowej)
  • Atlas/kompendium narzędzi skrawających: noże tokarskie i ich zastosowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego