KWALIFIKACJA ELE6 + ELE7 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 11.
Który termometr należy dobrać jako zabezpieczenie termometryczne do transformatora o mocy Sn = 8 MVA?
Ilustracja przedstawia tabelę dotyczącą zabezpieczeń termometrycznych transformatorów o różnej mocy znamionowej (Sn).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zabezpieczenie termometryczne ma zapewnić sygnalizację osiągnięcia granicznej (maksymalnej) temperatury elementów transformatora.
Dlatego właściwy jest termometr jednostykowy z wyjściem sygnałowym dla maksymalnej temperatury uzwojenia lub oleju; pozostałe opcje opisują rozwiązania o innej funkcji lub niejednoznacznie związane z zabezpieczeniem.

Pełne wyjaśnienie:

Zabezpieczenie termometryczne transformatora służy do wykrycia niebezpiecznego wzrostu temperatury i przekazania informacji do obsługi lub automatyki (najczęściej jako sygnał alarmowy, a w niektórych układach także do wyłączenia). W praktyce monitoruje się przede wszystkim temperaturę oleju oraz/lub temperaturę uzwojeń (często jako temperaturę "najgorętszego punktu" wyznaczaną pośrednio).

Odpowiedź "Jednostykowy z sygnalizacją maksymalnej temperatury uzwojenia lub oleju." jest właściwa, bo opisuje minimalny, jednoznaczny wariant zabezpieczenia: jeden styk/wyjście sygnalizacyjne, które zadziała po osiągnięciu ustawionej wartości granicznej. Taki sygnał jest typowo wykorzystywany jako alarm przegrzania i spełnia funkcję zabezpieczeniową (informuje o przekroczeniu dopuszczalnego stanu cieplnego).

  • Opcja "Dwustykowy z sygnalizacją przekroczenia dopuszczalnych temperatur." sugeruje dwa progi (np. alarm i wyłączenie albo dwa poziomy alarmowe). To może występować w rozwiązaniach rozbudowanych, ale nie jest konieczne do samej, podstawowej funkcji "zabezpieczenia termometrycznego" rozumianej jako sygnalizacja stanu granicznego.
  • Opcja "Ze wskaźnikiem maksymalnej temperatury." opisuje głównie funkcję wskazania (odczyt maksymalnej), a nie jednoznacznie zabezpieczenie w sensie sygnału alarmowego/styku. Sam wskaźnik bez wyjścia sygnalizacyjnego nie spełnia typowej roli zabezpieczenia automatycznego.
  • Opcja "Zestaw 2 termometrów dwustykowych współpracujących z układem chłodzenia i zdalną sygnalizacją…" to rozbudowany układ (sterowanie chłodzeniem, zdalna sygnalizacja, wiele progów). Może być stosowany w części obiektów, ale pytanie dotyczy doboru zabezpieczenia, a nie kompletnego systemu automatyki chłodzenia; dodatkowo taka odpowiedź "rozszerza" wymaganie ponad minimum i łatwo prowadzi do nadinterpretacji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "zabezpieczenie termometryczne", szukaj rozwiązania, które ma funkcję zadziałania (sygnalizacji/odcięcia) po osiągnięciu temperatury granicznej, a nie tylko funkcję pomiarową. W odpowiedziach zwracaj uwagę na słowa: sygnalizacja, styk, próg, maksymalna temperatura.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zabezpieczenie termometryczne to układ, który reaguje na zbyt wysoką temperaturę transformatora (oleju i/lub uzwojeń) i przekazuje sygnał do obsługi lub automatyki. Najczęściej jest to alarm, a czasem także sygnał do wyłączenia, aby ograniczyć ryzyko uszkodzenia izolacji.
W praktyce spotyka się oba podejścia. Temperatura oleju jest łatwiejsza do bezpośredniego pomiaru i dobrze odzwierciedla warunki chłodzenia. Temperatura uzwojeń jest kluczowa dla izolacji i bywa wyznaczana pośrednio. Dobór zależy od konstrukcji i wymagań eksploatacyjnych.
Przegrzanie przyspiesza starzenie izolacji uzwojeń i pogarsza właściwości dielektryczne. Może też powodować wzrost ciśnienia, pogorszenie parametrów oleju i ryzyko awarii. Dlatego sygnalizacja temperatury granicznej jest ważnym elementem bezpieczeństwa pracy transformatora.
Termometr jednostykowy ma jeden styk (jeden próg zadziałania). Po osiągnięciu nastawionej temperatury styk zmienia stan i może uruchomić alarm (np. lampkę, syrenę, sygnał do systemu). To proste i typowe rozwiązanie, gdy wymagany jest jeden poziom ostrzegania.
Termometr dwustykowy ma dwa niezależne progi, np. "alarm" i "wyłączenie" albo dwa poziomy alarmowe. Ma sens, gdy układ automatyki przewiduje stopniowanie reakcji na wzrost temperatury (najpierw ostrzeżenie, potem działanie ochronne). W prostszych zadaniach egzaminacyjnych nie zawsze jest wymagany.
Zwykle chodzi o to, że po osiągnięciu ustawionej wartości granicznej (maksymalnej dopuszczalnej w danym układzie) urządzenie wyśle sygnał. To nie to samo co "wskaźnik maksymalnej", który może tylko pokazać najwyższy odczyt bez generowania sygnału zabezpieczeniowego.
Najczęściej nie w sensie automatyki zabezpieczeniowej. Wskaźnik pomaga w nadzorze i analizie pracy, ale zabezpieczenie kojarzy się z elementem, który zadziała (np. styk, wyjście alarmowe). Na egzaminie warto odróżniać funkcję pomiaru/odczytu od funkcji alarmu/wyłączenia.
Gdy transformator ma wymuszone chłodzenie (np. wentylatory, pompy) i automatyka ma załączać kolejne stopnie chłodzenia wraz ze wzrostem temperatury. Taki układ bywa rozbudowany (kilka progów, sygnały zdalne), ale jego dobór zależy od projektu stacji i wymagań eksploatacji.
Częsty błąd to wybór "najbardziej rozbudowanej" odpowiedzi bez sprawdzenia, czy pytanie wymaga sterowania chłodzeniem lub wielu progów. Drugi błąd to mylenie sygnalizacji (styk, alarm) z samym wskazaniem temperatury. Pomaga czytanie słów kluczowych w treści opcji.
Wskazówką są sformułowania typu "sygnalizacja", "alarm", "maksymalna temperatura". Gdy zadanie wymaga wyłączenia, często pojawiają się słowa: "wyłączenie", "zadziałanie zabezpieczenia", "odłączenie". Jeśli pytanie tego nie precyzuje, zwykle chodzi o podstawową sygnalizację progu.
info

Statystycznie 34% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-EN 60076-1 (IEC 60076-1): Transformatory energetyczne — Część 1: Postanowienia ogólne (wymagania ogólne dot. transformatorów i ich osprzętu; odniesienie do zagadnień cieplnych)
  • PN-EN 60076-7 (IEC 60076-7): Transformatory energetyczne — Przewodnik obciążania transformatorów olejowych (zagadnienia temperatury oleju/uzwojeń i skutków przegrzania)

Materiały:

  • Instrukcje eksploatacji (DTR) transformatorów energetycznych i osprzętu pomiarowego temperatury
  • Podstawy diagnostyki cieplnej transformatorów (temperatura oleju i uzwojeń, znaczenie dla izolacji)
  • Materiały dydaktyczne z zabezpieczeń elektroenergetycznych (blok zabezpieczeń transformatora)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego