KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 20.
Który układ należy zastosować do pomiaru charakterystyki prądowo-napięciowej diody tunelowej w zakresie dużych prądów w kierunku przewodzenia?
Ilustracja przedstawia cztery schematy układów elektrycznych, które mogą być używane do pomiaru charakterystyki
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ 2 jest właściwy dla dużych prądów, bo realizuje poprawny pomiar napięcia: woltomierz jest podłączony równolegle do diody (mierzy spadek na złączu), a amperomierz szeregowo (mierzy prąd diody). Dzięki dużej rezystancji woltomierza i małej amperomierza błąd jest mały.

Pełne wyjaśnienie:

Przy wyznaczaniu charakterystyki prądowo-napięciowej (I-U) diody tunelowej trzeba zmierzyć dwie wielkości: prąd płynący przez diodę oraz napięcie bezpośrednio na diodzie. W zakresie dużych prądów w kierunku przewodzenia rezystancja dynamiczna badanego elementu jest mała, więc szczególnie ważne jest, aby układ pomiarowy nie wprowadzał dodatkowych spadków napięcia ani nie "zabierał" istotnej części prądu.

Dlaczego poprawny jest Układ 2?
W Układzie 2 amperomierz znajduje się w gałęzi głównej (jest włączony szeregowo), więc mierzy prąd płynący przez diodę. Woltomierz jest podłączony równolegle bezpośrednio do diody, więc mierzy rzeczywisty spadek napięcia na złączu. Ponieważ woltomierz ma bardzo dużą rezystancję wewnętrzną, pobiera prąd pomijalnie mały w porównaniu z dużym prądem diody, a amperomierz ma małą rezystancję wewnętrzną, więc nie wprowadza istotnego błędu napięciowego.

Dlaczego pozostałe układy są błędne?

  • Układ 1: amperomierz jest podłączony równolegle do diody, co w praktyce tworzy bardzo małą rezystancję równoległą i może doprowadzić do zwarcia badanego elementu oraz zafałszowania pomiaru prądu.
  • Układ 3: woltomierz jest włączony szeregowo z diodą, a jego duża rezystancja wewnętrzna ogranicza prąd – układ przestaje odzwierciedlać rzeczywiste warunki przewodzenia przy dużych prądach.
  • Układ 4: woltomierz jest włączony szeregowo (razem z diodą i amperomierzem), więc również ogranicza prąd i powoduje, że pomiar nie dotyczy właściwego punktu pracy diody.

W praktyce do takiego pomiaru stosuje się regulowane źródło napięcia oraz element ograniczający prąd (np. rezystor szeregowy), aby chronić diodę i przyrządy podczas zmiany napięcia w kolejnych punktach charakterystyki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zależność prądu I od napięcia U na diodzie, wyznaczana przez pomiar kolejnych punktów pracy przy stopniowej zmianie napięcia zasilania. Dla diody tunelowej ważne jest, aby mierzyć napięcie bezpośrednio na złączu i prąd płynący przez element.
Dla dużych prądów stosuje się układ poprawnego pomiaru napięcia: woltomierz równolegle do badanego elementu (mierzy spadek na diodzie), a amperomierz szeregowo w obwodzie głównym (mierzy prąd diody). To ogranicza błąd przy małej rezystancji dynamicznej.
Woltomierz ma bardzo dużą rezystancję wewnętrzną. Gdyby był włączony szeregowo, silnie ograniczyłby prąd i praktycznie "przerwał" obwód, uniemożliwiając pomiar w zakresie dużych prądów. Połączenie równoległe pozwala mierzyć napięcie na diodzie bez istotnego wpływu na prąd.
Amperomierz ma bardzo małą rezystancję wewnętrzną. Włączenie go równolegle do diody tworzy bocznik o niskiej rezystancji, co może doprowadzić do zwarcia gałęzi, dużych prądów i uszkodzenia badanego elementu lub miernika. Pomiar prądu wykonuje się więc włączeniem szeregowym.
To sposób połączenia przyrządów, w którym woltomierz mierzy napięcie dokładnie na badanym elemencie (jest podłączony równolegle), a amperomierz mierzy prąd w obwodzie (jest włączony szeregowo). Jest szczególnie korzystny, gdy badany element ma małą rezystancję, np. przy dużych prądach przewodzenia.
Rezystor szeregowy ogranicza prąd podczas zwiększania napięcia zasilania, stabilizuje warunki pomiaru i chroni diodę oraz przyrządy przed przeciążeniem. Dzięki niemu można bezpiecznie przechodzić przez kolejne punkty charakterystyki, nie dopuszczając do niekontrolowanego wzrostu prądu.
Wybór zależy od tego, który błąd ma być minimalny. Dla dużych prądów (małej rezystancji badanego elementu) zwykle korzystniejszy jest poprawny pomiar napięcia, bo spadek na amperomierzu ma małe znaczenie, a prąd woltomierza jest pomijalny. Dla małych prądów sytuacja bywa odwrotna.
Tak, często można użyć dwóch multimetrów: jeden jako woltomierz równolegle do diody, drugi jako amperomierz szeregowo. Kluczowe jest dobranie zakresów oraz zapewnienie ograniczenia prądu (np. rezystorem lub zasilaczem z ograniczeniem). Przy szybkich zmianach można też użyć oscyloskopu/krzywościomierza.
Woltomierz, mimo dużej rezystancji, pobiera pewien prąd – przy bardzo małych prądach może to zafałszować wynik. Amperomierz ma małą rezystancję, ale powoduje dodatkowy spadek napięcia – przy dużych prądach błąd może dotyczyć napięcia elementu. Dlatego dobiera się układ zależnie od zakresu prądów.
Sprawdź dwie reguły: amperomierz zawsze w szereg z badanym elementem, a woltomierz zawsze równolegle do elementu, jeśli celem jest pomiar napięcia na nim. Następnie uwzględnij warunek zadania (tu: duże prądy), co wskazuje na poprawny pomiar napięcia na diodzie.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Układ 2 jest właściwy dla dużych prądów, bo realizuje poprawny pomiar napięcia: woltomierz jest podłączony równolegle do diody (mierzy spadek na złączu), a amperomierz szeregowo (mierzy prąd diody)."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii elektrycznej/elektronicznej (dział: metody pomiaru U i I)
  • Instrukcje laboratoryjne: wyznaczanie charakterystyki prądowo-napięciowej diody
  • Dokumentacje mierników (multimetrów): zasady pomiaru prądu i napięcia oraz błędy pomiarowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego