KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 30.
Który z programów realizuje opisane działanie?
Ilustracja przedstawia tekst zadania w prostokątnej ramce oraz cztery schematy drabinkowe (język LAD) dla sterowników PLC,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny program musi realizować klasyczny układ START/STOP: naciśnięcie S1 (NO) załącza H0, a po puszczeniu S1 wyjście ma pozostać włączone dzięki podtrzymaniu własnym. S2 (NC) musi rozłączyć tor zarówno dla załączenia, jak i podtrzymania, aby natychmiast wyłączyć H0.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym sterowaniu START/STOP w PLC oczekuje się trzech cech działania:

  • Start: krótkie naciśnięcie S1 (zestyk NO) powinno włączyć wyjście Q0.0 (lampkę H0).
  • Podtrzymanie: po zwolnieniu S1 lampka ma pozostać załączona (samopodtrzymanie realizowane zwykle przez użycie styku od wyjścia Q0.0 w gałęzi równoległej do przycisku START).
  • Stop: naciśnięcie S2 (zestyk NC) ma przerwać działanie natychmiast i pewnie, czyli rozłączyć zarówno możliwość ponownego załączenia, jak i podtrzymania.

Odpowiedź "Program 4." spełnia te wymagania, ponieważ łączy warunek START oraz warunek podtrzymania w logiczną całość, a styk STOP (NC) znajduje się w torze, który przerywa podtrzymanie. Dzięki temu po załączeniu H0 układ "trzyma" wyjście poprzez własny styk, ale tylko wtedy, gdy S2 pozostaje w stanie spoczynkowym (NC przewodzi). Wciśnięcie S2 przerywa obwód i gasi H0.

Pozostałe programy prowadzą do niepożądanego zachowania:

  • "Program 1." i "Program 2." wykorzystują osobne gałęzie z cewkami typu SET/RESET lub zwykłymi w sposób, który może powodować nadpisywanie stanu wyjścia w kolejnych sieciach (networkach). W PLC kolejność wykonywania sieci i typ cewki ma znaczenie, więc takie rozwiązanie bywa źródłem błędów: wyjście może być ustawiane i zaraz potem niewłaściwie wymuszane inną cewką.
  • "Program 3." ma podtrzymanie zestawione tak, że warunek STOP może nie odcinać poprawnie całej logiki podtrzymania (zależnie od rozmieszczenia gałęzi równoległych). Skutkiem może być sytuacja, w której wyjście zachowuje się niezgodnie z opisem (np. brak pewnego wyłączenia lub błędne "trzymanie" po puszczeniu przycisku).

Na egzaminie warto sprawdzać zawsze dwie rzeczy: czy styk STOP (NC) jest wpięty tak, aby rozłączał każdą drogę doprowadzającą do cewki wyjścia, oraz czy podtrzymanie jest zrobione na styku od tego samego wyjścia (Q0.0), które jest sterowane.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to sposób utrzymania wyjścia w stanie 1 po krótkim impulsie START. Realizuje się je zwykle przez równoległe połączenie przycisku START (NO) ze stykiem od własnego wyjścia (np. Q0.0), tak aby wyjście "podtrzymywało" samo siebie do czasu zadziałania STOP.
STOP na styku NC jest "prawdziwy" w stanie spoczynkowym (przewodzi), a po wciśnięciu przestaje przewodzić. W LAD oznacza to, że warunek logiczny dla STOP jest spełniony, gdy przycisk nie jest wciśnięty, a wciśnięcie STOP ma przerwać tor sterowania i wyłączyć wyjście.
Jeśli STOP rozłącza tylko gałąź START, to po włączeniu wyjścia podtrzymanie nadal może "trzymać" cewkę i STOP nie wyłączy układu. Dlatego STOP (NC) powinien być włączony szeregowo w torze prowadzącym do cewki tak, by odcinał każdą drogę zasilania logiki.
Szukaj układu, w którym START (NO) jest równolegle do styku od wyjścia (np. Q0.0), a STOP (NC) znajduje się szeregowo przed cewką. Taki układ gwarantuje: impuls START włącza, styk Q podtrzymuje, a STOP rozłącza i gasi bez względu na podtrzymanie.
Styk od Q0.0 w logice oznacza warunek "wyjście jest aktualnie włączone". Gdy włączysz cewkę Q0.0, ten styk staje się spełniony i może utrzymać zasilanie logiczne gałęzi nawet po puszczeniu START. To klasyczny mechanizm pamięci 1-bitowej w LAD.
SET/RESET tworzą przerzutnik, ale łatwo popełnić błąd, gdy w kolejnych sieciach jednocześnie zapisuje się to samo wyjście różnymi cewkami. W PLC liczy się kolejność wykonania i typ cewki, więc można przypadkiem nadpisać stan lub uzyskać działanie inne niż w klasycznym START/STOP.
Najczęstsze to: pomylenie NC z NO, nieuwzględnienie że STOP musi działać także na podtrzymanie, oraz czytanie schematu jak klasycznej elektryki bez pamiętania o skanowaniu PLC. Często też myli się styk od wejścia z podtrzymaniem na styku od wyjścia.
Klasyczne podtrzymanie stosuje się, gdy chcemy prostego, czytelnego START/STOP i jednoznacznej zależności od warunku STOP w tym samym torze logicznym. SET/RESET wykorzystuje się częściej, gdy potrzebne są osobne warunki ustawiania i kasowania stanu, ale wymaga to większej ostrożności.
PLC cyklicznie: odczytuje wejścia, wykonuje program, a potem aktualizuje wyjścia. Krótki impuls START musi zostać "złapany" w jednym skanie, a STOP powinien niezawodnie przerwać warunek w kolejnym wykonaniu programu. Dlatego poprawne wpięcie STOP w tor sterowania jest kluczowe.
Ćwicz rozpoznawanie: połączeń szeregowych i równoległych, funkcji styków NO/NC, podtrzymania na styku od wyjścia oraz skutków złego wpięcia STOP. Pomaga też symulacja prostych programów (START/STOP, miganie lampki) i świadome sprawdzanie, co dzieje się po puszczeniu START.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 33% zdających egzamin. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że poprawny program musi realizować klasyczny układ START/STOP: naciśnięcie S1 (NO) załącza H0, a po puszczeniu S1 wyjście ma pozostać włączone dzięki podtrzymaniu własnym.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (Ladder Diagram/LAD – zasady języka).

Materiały:

  • Podręczniki do automatyki/PLC omawiające LAD i obwód samopodtrzymania
  • Materiały dydaktyczne o cyklu skanowania PLC i wpływie na logikę wyjść
  • Ćwiczenia laboratoryjne: implementacja START/STOP w LAD i test w symulatorze PLC

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego