Funkcja XOR (alternatywa wykluczająca) to podstawowa funkcja logiki dwustanowej używana w sterowaniu. Jej sens praktyczny można streścić jako: wyjście jest aktywne wtedy i tylko wtedy, gdy wejścia mają różne stany.
Dla dwóch wejść (np. I1 i I2) tabela prawdy XOR wygląda następująco:
- 0 i 0 → 0 (brak spełnionego warunku)
- 0 i 1 → 1 (spełniony dokładnie jeden warunek)
- 1 i 0 → 1 (spełniony dokładnie jeden warunek)
- 1 i 1 → 0 (spełnione dwa warunki naraz, a XOR tego nie dopuszcza)
W schemacie bloków funkcyjnych (FBD) poprawna realizacja XOR może być pokazana na różne sposoby, np. jako pojedynczy blok XOR (jeśli środowisko go udostępnia) albo jako złożenie bramek: (I1 AND NOT I2) OR (NOT I1 AND I2). Kluczowe jest to, aby układ wyłączał wyjście w sytuacji, gdy oba wejścia są jednocześnie w stanie 1.
Dlaczego pozostałe schematy bywają mylące? Najczęstsze pomyłki wynikają z utożsamienia XOR z OR (suma logiczna). OR daje 1 także dla 1 i 1, więc nie spełnia warunku "tylko jedno wejście". Inny błąd to wybór układu podobnego do AND, który z kolei daje 1 tylko dla 1 i 1, czyli dokładnie odwrotnie niż XOR w dwóch środkowych przypadkach.
Strategia egzaminacyjna: jeśli widzisz kilka schematów, sprawdź je mentalnie na czterech kombinacjach wejść. Wystarczy jeden test kontrolny, aby odróżnić XOR od OR: podstaw 1 i 1. Jeśli wyjście nadal jest 1, to nie jest XOR. Jeśli wyjście spada do 0, schemat jest zgodny z XOR (o ile dla 1/0 i 0/1 daje 1).
