Wielki piec pracuje stabilnie tylko wtedy, gdy w trakcie wytopu powstaje żużel o odpowiedniej topliwości i lepkości. Żużel "zbiera" zanieczyszczenia z rudy (skałę płonną) oraz popiół z paliwa. Jeżeli skała płonna ma charakter kwaśny, to w praktyce oznacza przewagę tlenków kwaśnych, przede wszystkim krzemionki (SiO2). Taki skład utrudnia uzyskanie żużla o korzystnych właściwościach, dlatego skład koryguje się dodatkiem topnika o charakterze zasadowym.
Odpowiedź "Kamień wapienny." jest poprawna, ponieważ kamień wapienny (CaCO3) po podgrzaniu ulega rozkładowi do CaO, a tlenek wapnia jest składnikiem zasadowym. CaO reaguje z SiO2 i innymi tlenkami kwaśnymi, tworząc związki żużlotwórcze, co obniża temperaturę topnienia mieszaniny i ułatwia oddzielenie żużla od surówki.
- "Boksyt." to surowiec kojarzony głównie z produkcją aluminium; nie jest typowym topnikiem do korygowania kwaśnej skały płonnej w przygotowaniu wsadu wielkopiecowego. W tym kontekście nie pełni roli podstawowego źródła składnika zasadowego wiążącego SiO2.
- "Piasek kwarcowy." jest w zasadzie krzemionką (SiO2), czyli składnikiem kwaśnym. Dodanie go do już kwaśnej skały płonnej zwiększałoby udział składników kwaśnych, zwykle pogarszając warunki żużlotworzenia zamiast je poprawiać.
- "Kriolit." jest najbardziej charakterystyczny dla procesów związanych z elektrolitycznym otrzymywaniem aluminium, gdzie pełni rolę składnika kąpieli elektrolitycznej. W wielkim piecu nie jest standardowym topnikiem do neutralizowania kwaśnej skały płonnej.
Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj prostą regułę: kwaśne zanieczyszczenia → topnik zasadowy. W praktyce najczęściej oznacza to dodatki wapienne (np. kamień wapienny), bo ich celem jest dostarczenie CaO i poprawa żużlotworzenia.
