KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 38.
Który z wymienionych zabiegów nie przeciwdziała erozji gleb?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uprawianie gleby wzdłuż stoków sprzyja spływowi powierzchniowemu wody i tworzeniu bruzd erozyjnych, więc nie jest zabiegiem przeciwerozyjnym. Natomiast płodozmian poprawia strukturę i okrywę gleby, tarasowanie skraca długość stoku, a gabiony stabilizują skarpy i ograniczają obrywy oraz rozmywanie.

Pełne wyjaśnienie:

Erozja gleb (zwłaszcza wodna na stokach) nasila się, gdy woda opadowa może swobodnie spływać w dół zbocza, zabierając cząstki gleby. Kluczową zasadą profilaktyki jest zmniejszenie prędkości spływu, skrócenie długości stoku oraz wzmocnienie okrywy i struktury gleby.

Odpowiedź "Uprawianie gleby wzdłuż stoków." jest poprawna, ponieważ prowadzenie bruzd i śladów uprawy równolegle do spadku terenu tworzy "kanały" ułatwiające odpływ wody. To zwiększa koncentrację spływu, ryzyko żłobin i rozmyć, a w konsekwencji nie przeciwdziała erozji (może ją nawet nasilać).

Pozostałe odpowiedzi opisują typowe działania przeciwerozyjne:

  • "Stosowanie płodozmianów." – różnicowanie roślin (w tym roślin okrywowych) poprawia właściwości gleby, zwiększa udział materii organicznej, ogranicza okresy bez okrywy roślinnej i zmniejsza podatność na zaskorupienie oraz spływ.
  • "Tarasowanie zboczy." – podział stoku na tarasy zmniejsza jego efektywną długość i nachylenie odcinków, co ogranicza energię spływu i erozję wodną.
  • "Umacnianie gabionami stromych skarp." – gabiony są rozwiązaniem inżynierskim stabilizującym skarpy; ograniczają obsuwanie, podmywanie i rozmywanie materiału na skarpie, co jest formą ochrony przed degradacją erozyjną w trudnych warunkach terenowych.

W nauce do egzaminu warto zapamiętać praktyczną regułę: na stokach działania przeciwerozyjne "przecinają" kierunek spływu (np. tarasy, uprawa poprzeczna) albo wzmacniają grunt/okrywę (płodozmian, roślinność, umocnienia). Zabiegi "prowadzące wodę w dół" są co do zasady niekorzystne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Erozja gleby to przemieszczanie i ubytek cząstek gleby przez wodę lub wiatr. Jest groźna, bo obniża żyzność (ubywa warstwa próchniczna), pogarsza retencję wody i zwiększa zamulanie cieków oraz zbiorników. Skutkiem są straty plonów i degradacja terenu.
Bruzdy i ślady po narzędziach ułożone w dół stoku mogą działać jak rynny, które skupiają spływ opadowy. Woda płynie szybciej i ma większą energię niszczącą, łatwiej powstają żłobiny i rozmycia. Dlatego taki kierunek uprawy nie jest działaniem przeciwerozyjnym.
Najczęściej stosuje się: zabiegi agrotechniczne (utrzymanie okrywy roślinnej, płodozmian, pasy roślinności), zmianę kierunku uprawy na poprzeczny do spadku, a także metody inżynierskie jak tarasowanie czy umocnienia skarp. Dobór zależy od nachylenia i rodzaju gruntu.
Płodozmian sprzyja lepszej strukturze gleby i większej zawartości materii organicznej, a także ogranicza okresy, gdy gleba pozostaje "goła". Dzięki temu zmniejsza się zaskorupienie i spływ powierzchniowy, rośnie infiltracja, a cząstki gleby są lepiej wiązane przez systemy korzeniowe.
Tarasowanie stosuje się na terenach o wyraźnym spadku, gdzie spływ wody jest silny i powoduje rozmywanie. Tarasy skracają długość stoku i "rozbijają" spływ na krótsze odcinki, zmniejszając prędkość wody. To metoda skuteczna, ale wymagająca robót ziemnych i utrzymania.
Gabiony to kosze (zwykle z siatki) wypełnione kamieniem, używane do umacniania skarp i brzegów. Stabilizują grunt, ograniczają obrywy i podmywanie oraz chronią powierzchnię przed rozmywaniem. W praktyce są elementem zabezpieczeń inżynierskich w terenach narażonych na osuwanie.
Działania rolnicze (agrotechniczne) zmieniają sposób użytkowania gleby: okrywa roślinna, płodozmian, kierunek uprawy, ograniczenie spływu. Działania inżynierskie opierają się na budowlach i umocnieniach: tarasy, rowy, murki, gabiony, stabilizacja skarp. Często najlepszy efekt daje połączenie obu grup.
Nie zawsze, bo ryzyko zależy od nachylenia, rodzaju gleby, opadów i sposobu uprawy. Jednak na stokach kierunek zgodny ze spadkiem jest typowo niekorzystny, bo sprzyja koncentracji spływu. W zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się tę ogólną zasadę jako podstawę oceny praktyk.
Częsty błąd to wybór odpowiedzi "brzmiącej technicznie" (np. gabiony) bez sprawdzenia, czy pytanie dotyczy skarp czy pól uprawnych. Drugi błąd to mylenie kierunku uprawy: intuicyjne uznanie, że orka "zgodnie z terenem" zawsze pomaga. Warto analizować mechanizm spływu wody.
Ucz się przez powiązanie metody z mechanizmem: co zmniejsza prędkość spływu, co zwiększa okrywę, co stabilizuje skarpę. Zrób listę działań agrotechnicznych i inżynierskich oraz typowych przykładów. Rozwiązuj testy, zwracając uwagę na słowa "nie przeciwdziała", "zwiększa ryzyko", "na stoku".
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że uprawianie gleby wzdłuż stoków sprzyja spływowi powierzchniowemu wody i tworzeniu bruzd erozyjnych, więc nie jest zabiegiem przeciwerozyjnym.

Źródła:

  • FAO, "Soil erosion by water: some measures for control" (FAO Soils Portal) - https://www.fao.org/soils-portal/soil-degradation-restoration/soil-erosion/en/ - dostęp 2026-02-27
  • European Environment Agency (EEA), temat: soil erosion / soil degradation (opis mechanizmów i działań ograniczających) - https://www.eea.europa.eu/themes/soil - dostęp 2026-02-27
  • Encyclopaedia Britannica, hasło: "Soil erosion" (mechanizmy i ograniczanie erozji) - https://www.britannica.com/science/soil-erosion - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki z gleboznawstwa i ochrony gleb (rozdziały: erozja i przeciwdziałanie erozji)
  • Materiały edukacyjne FAO o ochronie gleby i rolnictwie konserwującym
  • Opracowania instytucji naukowych o erozji wodnej na stokach i praktykach przeciwerozyjnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego