KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 9.
Który zawór rozdzielający należy zamontować w układzie elektropneumatycznym przedstawionym na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla automatyka w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Właściwy zawór rozdzielający dobiera się z symbolu na schemacie: liczby dróg (przyłączy) i liczby położeń oraz sposobu powrotu suwaka.
Poprawna jest odpowiedź odpowiadająca temu, co wynika z torów zasilania/odpowietrzania i wymaganego sterowania siłownikiem w pokazanym układzie.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie elektropneumatycznym "zawór rozdzielający" (rozdzielacz) dobiera się nie po nazwie handlowej, lecz po funkcji, jaką ma realizować na schemacie. Kluczowe jest odczytanie z rysunku, ile torów pneumatycznych trzeba przełączyć i w ilu stanach ma pracować element.

  • Liczba dróg/przyłączy: rozdzielacze 3/2 stosuje się typowo do siłowników jednostronnego działania (zasilanie i odpowietrzanie jednego toru), natomiast dla siłownika dwustronnego działania zwykle potrzebny jest rozdzielacz z dwoma wyjściami roboczymi, czyli najczęściej 5/2 lub 5/3 (zależnie od wymagań).
  • Liczba położeń: jeżeli układ wymaga tylko dwóch stanów (np. wysuw i powrót), wybiera się rozdzielacz dwupołożeniowy; jeżeli wymagane jest położenie środkowe (np. zatrzymanie/odciążenie/zamknięcie), potrzebny jest rozdzielacz trójpołożeniowy.
  • Sposób sterowania i powrotu: obecność sprężyny w symbolu zwykle oznacza monostabilność (powrót do położenia spoczynkowego po zaniku sterowania), a dwie cewki lub mechanizmy ustalające mogą wskazywać bistabilność (pozostanie w ostatnim położeniu).

Poprawna odpowiedź to ta, której symbol i funkcja są zgodne z tym, co na schemacie dzieje się z linią zasilania i odpowietrzenia oraz z dwiema liniami roboczymi prowadzącymi do odbiornika (np. siłownika). Pozostałe propozycje są błędne typowo z jednego z powodów: mają złą liczbę dróg (nie zapewniają dwóch torów roboczych lub właściwego odpowietrzania), złą liczbę położeń (brak wymaganego położenia), albo inny tryb pracy (mono-/bistabilność niezgodna z oczekiwaniem układu po zaniku sygnału elektrycznego).

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw policz na schemacie połączenia robocze (do odbiornika) i sprawdź, czy potrzebujesz dwóch czy trzech stanów pracy; dopiero potem porównuj to z symbolami w odpowiedziach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw ustal, jaki jest odbiornik. Siłownik jednostronnego działania zwykle potrzebuje jednego toru roboczego (często pasuje 3/2). Siłownik dwustronnego działania ma dwa króćce robocze, więc rozdzielacz musi przełączać dwa tory (najczęściej 5/2 lub 5/3), aby zasilać jedną komorę i odpowietrzać drugą.
Oznaczenie "5/2" opisuje funkcję rozdzielacza: 5 dróg (przyłączy) i 2 położenia. W praktyce oznacza to zasilanie (P), dwa wyjścia robocze (A, B) i dwa odpowietrzenia (R, S) przełączane między dwoma stanami pracy.
Monostabilność decyduje o zachowaniu układu po zaniku sygnału elektrycznego. Gdy rozdzielacz ma sprężynę powrotną, po wyłączeniu cewki wraca do położenia spoczynkowego (to wpływa na bezpieczeństwo i pozycję siłownika). Bistabilny może pozostać w ostatnim stanie, co nie zawsze jest pożądane.
Rozdzielacz 5/3 stosuje się, gdy potrzebujesz trzech stanów pracy siłownika: wysuw, powrót i położenie środkowe. Położenie środkowe może np. blokować przepływ (utrzymanie pozycji), odpowietrzać (odciążenie) lub zasilać obie strony – wybór zależy od funkcji wymaganej na schemacie.
Na schematach elektropneumatycznych sterowanie elektryczne rozdzielacza jest zwykle pokazane symbolem cewki/elementu elektromagnetycznego przy zaworze oraz połączeniami w części elektrycznej (np. oznaczenia zacisków, przycisku, przekaźnika). To informuje, że przełączenie następuje sygnałem elektrycznym, a nie ręcznie czy pneumatycznie.
Sprawdź, czy układ wymaga stanu "pośredniego". Jeśli na schemacie widać potrzebę zatrzymania siłownika w trakcie lub specjalne zachowanie po zaniku sterowania, może być potrzebny 5/3. Gdy układ ma tylko dwa stany (wysuw/powrót), 5/2 jest częstszy. Zawsze porównuj to z symbolami położeń w odpowiedziach.
Zwykle nie w typowym układzie, bo siłownik dwustronnego działania wymaga niezależnego zasilania i odpowietrzania dwóch komór. Rozdzielacz 3/2 przełącza jeden tor roboczy, więc nie zapewnia poprawnego sterowania obiema stronami. Wyjątki mogą dotyczyć rozwiązań specjalnych, ale na egzaminie najczęściej oczekuje się doboru 5/2 lub 5/3.
Najważniejsze są dwa przyłącza robocze prowadzące do komór siłownika (zwykle oznaczane jako A i B) oraz zasilanie (P). Trzeba też uwzględnić odpowietrzenia (R/S), bo wpływają na prawidłowy powrót i dynamikę ruchu. Dobór musi pasować do liczby przewodów na schemacie.
Jeśli rozdzielacz ma złą liczbę dróg lub położeń, nie zapewni właściwego zasilenia i odpowietrzenia komór siłownika. Skutkiem mogą być: brak ruchu w jedną stronę, "wiszenie" ciśnienia, niepełny skok, szarpanie lub brak bezpiecznego stanu po zaniku zasilania cewki. Układ działa wtedy inaczej niż przewiduje schemat.
Ćwicz czytanie symboli i szybkie rozpoznawanie: 3/2, 5/2, 5/3, sprężyna powrotna, liczba cewek i przyłącza A/B/P/R/S. Rozwiązuj zadania z różnymi siłownikami i zwracaj uwagę na warunek "co ma się stać po zaniku sygnału". Pomaga też analiza kart katalogowych rozdzielaczy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols (ogólne zasady symboliki dla pneumatyki)

Materiały:

  • Tablice symboli pneumatycznych i elektropneumatycznych stosowanych w dydaktyce i przemyśle
  • Karty katalogowe typowych rozdzielaczy (3/2, 5/2, 5/3) z opisem funkcji i sposobu sterowania
  • Zestawy ćwiczeń z czytania schematów pneumatycznych i elektropneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego