KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 18.
Który zestaw należy zastosować do sporządzenia leku według zamieszczonej recepty, jeżeli zgodnie z FP X papaweryny chlorowodorek jest substancją dość trudno rozpuszczalną w wodzie?
Ilustracja przedstawia fragment recepty farmaceutycznej, która jest częścią egzaminu kwalifikacyjnego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Papaweryny chlorowodorek określony jako dość trudno rozpuszczalny w wodzie zwykle wymaga wspomagania procesu rozpuszczania.
Najbardziej adekwatny jest zestaw umożliwiający przygotowanie roztworu, mieszanie i bezpieczne ogrzewanie, czyli zlewka, bagietka oraz źródło ciepła.

Pełne wyjaśnienie:

W recepturze aptecznej dobór sprzętu wynika z tego, jaką operację technologiczną trzeba wykonać. Jeśli substancja (tu: papaweryny chlorowodorek) jest opisana jako dość trudno rozpuszczalna w wodzie, to samo wsypanie do wody i krótkie mieszanie może nie dać pełnego roztworu w akceptowalnym czasie.

W takiej sytuacji typowym postępowaniem jest zwiększenie szybkości rozpuszczania przez:

  • ogrzanie (wzrost temperatury zwykle przyspiesza proces rozpuszczania),
  • mieszanie (usprawnia kontakt substancji z rozpuszczalnikiem),
  • dobór naczynia, w którym można bezpiecznie prowadzić te czynności.

Dlatego odpowiedź "Zlewkę, bagietkę, źródło ciepła." jest właściwa: zlewka służy jako naczynie do sporządzania i ogrzewania roztworu, bagietka do mieszania, a źródło ciepła zapewnia kontrolowane ogrzewanie.

Pozostałe zestawy są mniej adekwatne do rozpuszczania w wodzie:

  • "Moździerz, pistel, łopatkę." – zestaw typowy dla rozcierania i mieszania ciał stałych (np. proszków) lub sporządzania mas/plastrów/maści, ale nie zapewnia wygodnego ogrzewania roztworu.
  • "Źródło ciepła, parownicę, bagietkę." – parownica jest kojarzona głównie z odparowywaniem i zagęszczaniem, a nie z przygotowaniem roztworu w wodzie; dobór może sugerować inny proces technologiczny niż rozpuszczanie.
  • "Moździerz, pistel, kartę celuloidową." – karta celuloidowa służy do pracy z proszkami (np. porcjowanie, przenoszenie), ale nie rozwiązuje problemu trudnej rozpuszczalności i nie wspiera ogrzewania roztworu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się informacja o słabej rozpuszczalności, szukaj w odpowiedziach narzędzi do rozpuszczania i ogrzewania (szkło + mieszanie + źródło ciepła), a nie sprzętu do samego rozcierania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że w temperaturze pokojowej substancja rozpuszcza się powoli lub w ograniczonej ilości, więc uzyskanie klarownego roztworu może wymagać czasu i wsparcia procesu. W praktyce receptury często stosuje się intensywniejsze mieszanie i/lub ogrzewanie, o ile jest to dopuszczalne dla danej substancji i postaci leku.
Najczęściej potrzebujesz naczynia do przygotowania roztworu (np. zlewki), narzędzia do mieszania (bagietka) oraz możliwości kontroli temperatury (źródło ciepła). Taki zestaw odpowiada procesowi: wsypanie → mieszanie → ewentualne ogrzanie do uzyskania pełnego rozpuszczenia.
Zlewka jest wygodnym naczyniem do sporządzania roztworu i umożliwia równomierne mieszanie oraz bezpieczne ogrzewanie. Moździerz z pistlem służy głównie do rozcierania i ujednorodniania proszków albo przygotowania mas, więc nie jest optymalny do rozpuszczania substancji w wodzie przy podgrzewaniu.
Podniesienie temperatury zwykle zwiększa szybkość ruchu cząsteczek i ułatwia przechodzenie substancji do roztworu, co może skrócić czas sporządzania leku. W recepturze trzeba jednak pamiętać o stabilności substancji i o tym, aby ogrzewanie było kontrolowane oraz zgodne z charakterem danej postaci leku.
Parownica jest kojarzona przede wszystkim z odparowywaniem rozpuszczalnika i zagęszczaniem, a nie z przygotowaniem roztworu. W zadaniach egzaminacyjnych jej obecność często sugeruje inny proces (np. odparowanie), dlatego przy rozpuszczaniu w wodzie typowo wybiera się zlewkę lub inne szkło do sporządzania roztworów.
Najczęstszy błąd to wybór "klasycznego" zestawu moździerz–pistel bez analizy, czy potrzebne jest rozcieranie, czy rozpuszczanie. Drugi błąd to utożsamienie ogrzewania z odparowywaniem i wybór parownicy. Warto zawsze nazwać proces: roztwór, zawiesina, maść, proszki – i dopiero dobrać narzędzia.
Moździerz i pistel stosuje się głównie do rozcierania substancji stałych, zmniejszania wielkości cząstek, ujednorodniania mieszanin proszków oraz przygotowywania mas (np. do maści) przez dokładne roztarcie składników. Nie jest to podstawowy zestaw do uzyskiwania roztworów wodnych wymagających ogrzewania.
Szukaj narzędzi wspierających rozpuszczanie: naczynie na roztwór (zlewka), mieszanie (bagietka) i możliwość regulacji temperatury (źródło ciepła). Jeśli w odpowiedziach dominują narzędzia do proszków (moździerz, karta), to zwykle są one przeznaczone do innej operacji niż rozpuszczanie w wodzie.
Nie zawsze. Ogrzewanie jest metodą technologiczną, ale trzeba uwzględnić stabilność substancji czynnej, możliwość rozkładu w temperaturze podwyższonej oraz wymagania danej postaci leku. Na egzaminie ocenia się głównie rozpoznanie, że przy trudnej rozpuszczalności ogrzewanie bywa właściwym wsparciem procesu.
Ucz się przez mapowanie: proces → sprzęt. Zrób listę operacji (rozpuszczanie, rozcieranie, odparowywanie, sączenie, odmierzanie) i dopasuj do nich naczynia oraz narzędzia. Ćwicz na krótkich scenariuszach i zwracaj uwagę na słowa-klucze typu "rozpuszczalny", "zawiesina", "odparować", "ucierać".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Farmakopea Polska X (FP X) – monografia/hasło dotyczące papaweryny chlorowodorku oraz określenia rozpuszczalności (wymaga dostępu do wydania FP X).

Materiały:

  • Skrypty i podręczniki do receptury aptecznej (dział: roztwory, rozpuszczalność, sprzęt)
  • Instrukcje stanowiskowe z pracowni recepturowej (BHP pracy ze źródłem ciepła i szkłem laboratoryjnym)
  • Farmakopea (hasła/monografie: rozpuszczalność substancji i definicje terminów rozpuszczalności)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego