Niwelacja trygonometryczna to metoda wyznaczania różnicy wysokości, w której wykorzystuje się zależności trygonometryczne. W praktyce oznacza to, że do obliczenia przewyższenia potrzebujesz danych z pomiaru:
- kąta pionowego (często w praktyce jako kąt zenitalny lub kąt nachylenia),
- odległości (najczęściej odległości skośnej i/lub poziomej) między instrumentem a celem,
- oraz zwykle informacji o wysokości instrumentu i wysokości celu (np. lustra/pryzmatu), aby przejść z geometrii pomiaru do różnicy wysokości punktów.
W związku z tym metoda ta jest możliwa do wykonania tylko tymi instrumentami, które realnie dostarczają wymaganych obserwacji. Typowo są to instrumenty pozwalające mierzyć kąty oraz (bezpośrednio lub pośrednio) odległości, np. tachimetr/teodolit (a w praktyce współczesnej często tachimetr z dalmierzem).
Instrument, który nie mierzy kąta pionowego, nie pozwoli wyznaczyć składowej wysokościowej z obserwacji. Z kolei instrument, który nie mierzy odległości (lub nie pozwala na jej wiarygodne wyznaczenie w danej konfiguracji), również nie zapewni kompletu danych do obliczeń. Dlatego prawidłową odpowiedzią jest ten z przedstawionych instrumentów, który nie umożliwia uzyskania pary: kąt pionowy + odległość, a więc nie pozwala na wykonanie niwelacji trygonometrycznej.
Pozostałe odpowiedzi są błędne, jeśli dotyczą instrumentów, które umożliwiają co najmniej pomiar kątów (w tym pionowego) oraz współpracę z pomiarem odległości. Typowe nieporozumienie polega na utożsamianiu każdej "niwelacji" wyłącznie z niwelatorem, podczas gdy w niwelacji trygonometrycznej kluczowy jest właśnie pomiar kąta pionowego i odległości, a nie sama obserwacja różnicy odczytów na łatach.
Wskazówka egzaminacyjna: zanim wybierzesz instrument, zadaj sobie pytanie: "Czy tym instrumentem zmierzę kąt pionowy?" oraz "Czy mam odległość (lub sposób jej pomiaru)?" Jeśli odpowiedź na którekolwiek brzmi "nie", metoda trygonometryczna nie będzie wykonalna.
