KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2008

PYTANIE NR 22.
Lek recepturowy, wykonywany według zamieszczonej recepty, ma postać
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawiesina do użytku wewnętrznego to niejednorodna postać płynna, w której cząstki substancji stałej są rozproszone w fazie ciekłej i wymagają wstrząśnięcia przed dawkowaniem.
Emulsja dotyczy dwóch niemieszających się cieczy, a roztwór jest jednorodny. Krople do użytku zewnętrznego wskazują inną drogę podania.

Pełne wyjaśnienie:

Postać leku określa się na podstawie tego, jaki układ fizykochemiczny tworzą składniki oraz jaką drogą podania ma być stosowany.

Zawiesina do użytku wewnętrznego to układ niejednorodny: fazą ciągłą jest ciecz (np. woda, syrop), a w niej rozproszone są drobne cząstki substancji stałej, które nie ulegają całkowitemu rozpuszczeniu. Typową cechą zawiesin jest możliwość sedymentacji, dlatego w praktyce ważne są komunikaty typu "wstrząsnąć przed użyciem", dobór lepiszcza/zagęstnika oraz odpowiednie rozdrobnienie i zwilżenie proszków.

Odpowiedź "emulsji" jest niepoprawna, ponieważ emulsja jest układem dwóch cieczy niemieszających się (np. olej i woda) stabilizowanym emulgatorem. Jeżeli w recepcie kluczowy problemem jest nierozpuszczalna substancja stała, to mówimy o zawiesinie, a nie o emulsji.

Odpowiedź "roztworu" jest niepoprawna, bo roztwór to układ jednorodny: składniki są całkowicie rozpuszczone i nie obserwuje się cząstek stałych ani rozwarstwienia. W roztworze nie ma potrzeby wstrząsania w celu ujednorodnienia dawki.

Odpowiedź "kropli do użytku zewnętrznego" nie pasuje, gdy lek ma być stosowany doustnie/wewnętrznie. "Krople" opisują zarówno postać i sposób dawkowania, jak i zwykle wskazują inną drogę podania (np. na skórę). W recepturze prawidłowe rozróżnienie drogi podania jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta i sposobu oznakowania.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozstrzygnij, czy składniki rozpuszczają się całkowicie (roztwór), tworzą dwie fazy ciekłe (emulsja), czy występuje faza stała w cieczy (zawiesina), a następnie sprawdź, czy nazwa odpowiedzi zgadza się z drogą podania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawiesina to niejednorodna postać płynna, w której drobne cząstki substancji stałej są rozproszone w cieczy. Typowo wymaga wstrząśnięcia przed dawkowaniem, bo cząstki mogą opadać (sedymentacja). W recepturze ważne są: rozdrobnienie, zwilżenie i stabilizacja układu.
Roztwór jest jednorodny: składnik jest całkowicie rozpuszczony i nie widać cząstek. Zawiesina jest niejednorodna: zawiera nierozpuszczone cząstki stałe w cieczy, dlatego może się rozwarstwiać i zwykle wymaga wstrząśnięcia przed użyciem, aby dawka była powtarzalna.
Zawiesina to układ: ciało stałe w cieczy. Emulsja to układ: ciecz w cieczy (dwie niemieszające się fazy, np. olej i woda), stabilizowany emulgatorem. Na egzaminie zwracaj uwagę, czy problemem jest nierozpuszczalny proszek (wtedy zawiesina), czy niemieszające się płyny (wtedy emulsja).
W zawiesinie cząstki stałe mogą z czasem opadać na dno pod wpływem grawitacji. Wstrząśnięcie przywraca jednorodny rozkład cząstek w objętości, co pomaga podać właściwą dawkę. To ważny element informacji dla pacjenta i oceny jakości leku recepturowego.
Najczęściej wskazuje na to obecność substancji, która w danych warunkach nie rozpuszcza się w rozpuszczalniku, a produkt ma być płynny i stosowany doustnie. Wtedy proszek pozostaje w postaci cząstek rozproszonych w cieczy. Pomaga też polecenie wykonania dyspersji lub konieczność "wstrząsnąć przed użyciem".
Nie. Postacie płynne mogą być jednorodne (roztwory) albo niejednorodne (zawiesiny, emulsje). O tym, czy jest to roztwór, decyduje pełne rozpuszczenie składników i brak faz rozproszonych. Jeśli występują cząstki stałe lub dwie fazy ciekłe, nie jest to roztwór.
Gdy jest przeznaczony do dawkowania w małych objętościach na powierzchnię ciała (np. skórę) i ma odpowiednie oznakowanie drogi podania. Sama "płynność" nie wystarcza: kluczowe są wskazania w recepcie oraz przeznaczenie. Na egzaminie nie myl drogi podania z cechami fizycznymi.
Częsty błąd to kierowanie się ogólnym skojarzeniem "mętne = emulsja" zamiast analizą, co jest fazą rozproszoną. Emulsja dotyczy kropelek cieczy w innej cieczy, a zawiesina dotyczy cząstek stałych w cieczy. Pomaga sprawdzić, czy w składzie są dwie niemieszające się ciecze.
W praktyce zwraca się uwagę na jednorodność po wstrząśnięciu, szybkość opadania cząstek, brak zbryleń i łatwość ponownego zdyspergowania osadu. Istotne jest też właściwe oznakowanie i instrukcja dla pacjenta. Na egzaminie warto kojarzyć te cechy z bezpieczeństwem dawki.
Najpierw ustal: jednorodny czy niejednorodny układ (roztwór vs dyspersja). Potem sprawdź, czy w grę wchodzą dwie fazy ciekłe (emulsja) czy cząstki stałe (zawiesina). Na końcu dopasuj drogę podania (wewnętrznie/zewnętrznie). To zmniejsza ryzyko wyboru "na intuicję".
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że krople do użytku zewnętrznego wskazują inną drogę podania.

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z farmakotechniki dotyczące postaci leku
  • Skrypty/opracowania z receptury aptecznej (dział: leki płynne i układy dyspersyjne)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: rozpoznawanie postaci na podstawie składu i sposobu sporządzania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego