W osoczu wiele leków występuje w dwóch postaciach: wolnej (niezwiązanej) oraz związanej z białkami (najczęściej z albuminą lub kwaśną α1-glikoproteiną). Dla działania leku kluczowe jest to, że tylko frakcja wolna może swobodnie przenikać przez błony biologiczne, docierać do miejsca działania i wiązać się z receptorami.
Dlatego stwierdzenie "jest nieaktywny" odnosi się do frakcji związanej: jest ona zwykle czasowo farmakologicznie nieczynna, ponieważ pozostaje "uwięziona" w kompleksie z białkiem i nie jest dostępna dla receptorów w tkankach. Ta frakcja pełni rolę rezerwuaru: może się odłączać i uzupełniać frakcję wolną, gdy ta jest dystrybuowana lub eliminowana.
Pozostałe stwierdzenia są mylące:
- "szybko ulega biotransformacji" – zwykle jest odwrotnie: frakcja związana jest mniej dostępna dla narządów metabolizujących, więc wiązanie z białkami często zmniejsza szybkość metabolizmu, bo mniej leku w postaci wolnej dociera do enzymów.
- "szybko ulega wydaleniu" – kłębuszkowa filtracja nerkowa dotyczy głównie frakcji wolnej; postać związana jest filtrowana w dużo mniejszym stopniu. Wiązanie z białkami może więc spowalniać wydalanie.
- "wykazuje największą aktywność" – aktywność wiąże się z frakcją wolną, a nie związaną. To frakcja wolna warunkuje efekt i ryzyko działań niepożądanych.
Praktycznie: silne wiązanie z białkami zwiększa znaczenie interakcji polegających na wypieraniu z połączeń oraz powoduje, że przy hipoalbuminemii ta sama dawka może dawać silniejszy efekt (bo rośnie frakcja wolna), mimo że stężenie całkowite leku może nie zmienić się dramatycznie.
