KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 36.
Liczba nadtlenkowa oleju rzepakowego nie powinna być większa niż 5 milirównoważników aktywnego tlenu na 1 kg tłuszczu. Wartość wyższa oznacza
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Liczba nadtlenkowa informuje o zawartości nadtlenków (pierwotnych produktów utleniania lipidów).
Jej wzrost oznacza, że w tłuszczu zaszły procesy oksydacyjne prowadzące do pogorszenia jakości (np. rozwój jełczenia).
Dlatego wartość wyższa wskazuje duży stopień utlenienia tłuszczu.

Pełne wyjaśnienie:

Liczba nadtlenkowa jest wskaźnikiem jakości tłuszczów i olejów, który opisuje ilość nadtlenków powstających w wyniku utleniania lipidów. Nadtlenki są zaliczane do tzw. pierwotnych produktów utleniania — pojawiają się na wczesnym etapie procesu oksydacyjnego, zanim w większej ilości powstaną produkty wtórne odpowiedzialne za intensywny nieprzyjemny zapach i smak.

Dlatego interpretacja wyniku jest następująca: im większa liczba nadtlenkowa, tym więcej nadtlenków w próbce, a to oznacza, że tłuszcz jest bardziej utleniony i jego jakość oraz trwałość przechowalnicza są gorsze. W praktyce laboratoryjnej taki wynik jest sygnałem ryzyka jełczenia oksydacyjnego oraz potrzeby oceny warunków przechowywania (dostęp tlenu, światło, temperatura) i ewentualnie dalszych badań potwierdzających (np. wskaźniki produktów wtórnych utleniania).

Odpowiedź "duży stopień utlenienia tłuszczu" jest więc zgodna z istotą parametru: liczba nadtlenkowa nie opisuje bezpośrednio składu oleju (np. zawartości kwasów tłuszczowych), tylko stan jego utlenienia.

  • Odpowiedź "małą ilość przeciwutleniaczy w oleju" może brzmieć logicznie, bo przeciwutleniacze spowalniają utlenianie, ale liczba nadtlenkowa nie jest prostą miarą ich zawartości. Niski poziom antyoksydantów może sprzyjać wzrostowi liczby nadtlenkowej, lecz nie jest to relacja jednoznaczna.
  • Odpowiedź "dużą ilość przeciwutleniaczy w oleju" jest sprzeczna z typowym kierunkiem wpływu antyoksydantów: większa ochrona zwykle ogranicza powstawanie nadtlenków, a nie je zwiększa.
  • Odpowiedź "małą ilość nienasyconych kwasów tłuszczowych" dotyczy składu, a nie stopnia utlenienia. Co więcej, to związki nienasycone są bardziej podatne na utlenianie, ale sama liczba nadtlenkowa nie pozwala wprost wnioskować o ich ilości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To wskaźnik jakości tłuszczu określający ilość nadtlenków, czyli pierwotnych produktów utleniania lipidów. Im wyższa liczba nadtlenkowa, tym bardziej zaawansowane jest utlenianie oleju i tym większe ryzyko pogorszenia cech sensorycznych oraz trwałości.
Podczas reakcji z tlenem w nienasyconych fragmentach lipidów tworzą się nadtlenki. Liczba nadtlenkowa mierzy właśnie te związki, więc wzrost wyniku wskazuje, że w próbce zaszły procesy oksydacyjne i powstało więcej produktów utleniania.
Liczba nadtlenkowa odnosi się do nadtlenków (hydronadtlenków lipidowych) powstających na wczesnym etapie utleniania. Nie jest to bezpośredni pomiar aldehydów czy ketonów (produkty wtórne), dlatego do pełnej oceny jełczenia często łączy się różne wskaźniki.
Nie wprost. Przeciwutleniacze mogą spowalniać powstawanie nadtlenków, więc pośrednio wpływają na wynik, ale liczba nadtlenkowa jest miarą produktów utleniania, a nie zawartości antyoksydantów. Do oznaczania antyoksydantów stosuje się inne metody analityczne.
Najczęściej: dostęp tlenu (nieszczelne opakowanie), światło, podwyższona temperatura oraz obecność jonów metali katalizujących utlenianie. W praktyce kontroli jakości ważne są ciemne opakowania, ograniczenie kontaktu z powietrzem i chłodniejsze magazynowanie.
Gdy utlenianie jest już zaawansowane, nadtlenki mogą się rozkładać do produktów wtórnych. Wtedy liczba nadtlenkowa nie musi dalej rosnąć, mimo że jakość się pogarsza. Dlatego w ocenie tłuszczów warto znać też inne wskaźniki utleniania.
Stosuje się metody oparte na reakcji jodometrycznej: nadtlenki utleniają jodek do jodu, a wydzielony jod miareczkuje się roztworem tiosiarczanu. Wynik przelicza się na ilość "aktywnego tlenu" w przeliczeniu na masę próbki.
Częsty błąd to uznanie, że wynik informuje o składzie oleju (np. zawartości kwasów tłuszczowych) albo o ilości przeciwutleniaczy. Inny błąd to traktowanie liczby nadtlenkowej jako jedynego kryterium jełczenia, bez uwzględniania produktów wtórnych utleniania.
Oznacza, że w oleju powstało dużo produktów utleniania, co zwykle wiąże się z gorszą stabilnością, większym ryzykiem niepożądanych zapachów i smaków oraz skróceniem terminu przydatności. W kontroli jakości może to skutkować odrzutem partii lub reklamacją.
Warto opanować: definicje wskaźników (liczba nadtlenkowa, kwasowa, jodowa), co dokładnie mierzą i jak je interpretować. Pomaga też znajomość ogólnej procedury miareczkowej oraz typowych czynników przyspieszających utlenianie (tlen, światło, temperatura).
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że liczba nadtlenkowa informuje o zawartości nadtlenków (pierwotnych produktów utleniania lipidów).

Źródła:

  • ISO 3960:2017, Animal and vegetable fats and oils — Determination of peroxide value — Iodometric (visual) endpoint determination
  • Codex Alimentarius, Standard for Named Vegetable Oils (CODEX STAN 210-1999), section on quality characteristics (peroxide value)

Materiały:

  • Podręczniki z chemii żywności dotyczące lipidów i ich przemian oksydacyjnych
  • Instrukcje laboratoryjne do oznaczania liczby nadtlenkowej metodą miareczkową
  • Normy/metody badawcze dotyczące oznaczania liczby nadtlenkowej (procedura i interpretacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego