KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 24.
Mapa przedstawia zagrożenie erozją wodną gleb na terenie Polski. Najsilniejsza erozja występuje
Ilustracja przedstawia mapę Polski z zaznaczonymi obszarami zagrożenia erozją wodną gleb.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najsilniejsza erozja wodna gleb w Polsce jest typowa dla obszarów o dużych spadkach terenu i intensywnym spływie powierzchniowym.
Takie warunki częściej występują na południu kraju (obszary górskie i wyżynne), dlatego na mapach zagrożenia najwyższe klasy zwykle koncentrują się właśnie tam.

Pełne wyjaśnienie:

Erozja wodna gleb to proces zmywania i rozcinania powierzchni gleby przez wodę opadową i spływającą po stoku. Jej natężenie rośnie, gdy jednocześnie występują czynniki sprzyjające szybkiemu odpływowi wody oraz odrywaniu cząstek gleby.

Dlaczego poprawne jest "południu."
W Polsce południowa część kraju obejmuje obszary górskie i wyżynne, gdzie częściej występują większe nachylenia stoków. Na stokach woda opadowa ma mniejszą możliwość wsiąkania, szybciej spływa po powierzchni i łatwiej uruchamia zmyw powierzchniowy oraz erozję żłobinową. Dodatkowo lokalnie mogą występować gleby i utwory bardziej podatne na rozmywanie oraz użytkowanie rolnicze na stokach, co przy niewłaściwych praktykach uprawowych zwiększa ryzyko erozji.

Dlaczego pozostałe kierunki są mniej typowe dla najsilniejszej erozji wodnej

  • "północy." Znaczne obszary północnej Polski mają rzeźbę bardziej równinną lub falistą, co statystycznie ogranicza energię spływu powierzchniowego w porównaniu z terenami o dużych spadkach. Erozja wodna oczywiście może tam występować, ale "najsilniejsza" zwykle dotyczy obszarów o wyraźnych stokach.
  • "zachodzie." Sam kierunek geograficzny nie przesądza o najwyższym natężeniu erozji. W zachodniej Polsce występują zarówno obszary o mniejszych spadkach, jak i lokalne wzniesienia; jednak w ujęciu ogólnopolskim najsilniejsze strefy erozji wodnej częściej wiążą się z południem (góry/wyżyny).
  • "wschodzie." Podobnie jak wyżej: na wschodzie mogą występować miejsca podatne na erozję, ale bez mapy i w ujęciu ogólnym najczęściej jako obszary o najsilniejszej erozji wodnej wskazuje się południe, gdzie dominują większe spadki terenu.

Wskazówka egzaminacyjna: przy mapach zagrożeń zawsze odczytaj legendę (skala klas/natężenia) i sprawdź, gdzie występują najwyższe klasy. Dopiero potem wybieraj odpowiedź kierunkową (północ/południe/zachód/wschód).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Erozja wodna gleb to niszczenie i przemieszczanie cząstek gleby przez wodę opadową i spływ powierzchniowy. Obejmuje m.in. zmyw powierzchniowy oraz erozję żłobinową. Skutkiem jest ubytek próchnicy, spadek żyzności i zamulanie cieków oraz zbiorników.
Na stokach woda szybciej spływa, ma większą energię i łatwiej odrywa cząstki gleby. Im większe nachylenie i dłuższy stok, tym większe ryzyko zmywu. Gdy dodatkowo brakuje roślinności lub uprawa jest prowadzona "w dół stoku", erozja gwałtownie rośnie.
Najczęściej decyduje kombinacja: intensywne opady, duże nachylenie stoku, mała pokrywa roślinna i podatna struktura gleby. Ważne są też praktyki rolnicze (kierunek orki, brak międzyplonów), zagęszczenie gleby oraz uszczelnienie powierzchni w zlewni.
Najpierw sprawdź legendę: ile jest klas i co oznacza najwyższa. Następnie zlokalizuj obszary o najwyższej klasie (najciemniejsze/oznaczone najwyższą wartością). Dopiero na końcu zamień położenie na kierunek (np. południe, północ).
Nie. Erozja wodna jest powodowana przez opady i spływ wody, a wietrzna przez działanie wiatru (deflacja i transport pyłów/piasku). Na egzaminie częstym błędem jest przenoszenie skojarzeń między procesami. Zawsze identyfikuj czynnik sprawczy: woda albo wiatr.
Skutki obejmują ubytek warstwy próchnicznej, spadek plonów, degradację struktury gleby i gorszą retencję. Materiał erozyjny trafia do cieków, powodując zamulanie, pogorszenie jakości wód i transport biogenów. Zwiększa to też ryzyko podtopień niżej w zlewni.
Skuteczne są m.in. uprawa konturowa (wzdłuż poziomic), pasy roślinności poprzeczne do spływu, międzyplony i utrzymanie okrywy roślinnej, tarasowanie oraz mała retencja. W praktyce technik ochrony środowiska ocenia ryzyko i dobiera zestaw działań do zlewni.
Największe ryzyko zwykle występuje podczas intensywnych opadów (nawalnych) oraz w okresach, gdy gleba jest słabo osłonięta roślinnością (np. po zbiorach lub przed wschodami). Wysokie uwilgotnienie i zaskorupienie gleby zwiększają spływ powierzchniowy.
Często tak, bo drobnoziarnisty materiał może łatwo ulegać rozmywaniu, zwłaszcza na stokach i przy braku okrywy roślinnej. Ostateczne ryzyko zależy jednak od wielu czynników: nachylenia, użytkowania, struktury i zwięzłości gleby oraz charakteru opadów.
Najczęstsze błędy to: pomijanie legendy (wybór "na oko"), mylenie skali barw (najciemniejsze ≠ zawsze największe bez legendy), mylenie erozji wodnej z wietrzną oraz zgadywanie kierunku świata bez lokalizacji obszarów najwyższej klasy na mapie.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z gleboznawstwa oraz ochrony gleb (rozdziały o erozji wodnej)
  • Materiały dydaktyczne z geografii fizycznej Polski (rzeźba terenu, klimat, opady)
  • Ćwiczenia z interpretacji map tematycznych (mapy zagrożeń, mapy hipsometryczne, mapy użytkowania terenu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego