KWALIFIKACJA MED13 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 14.
Mężczyzna chory na schizofrenię nie goli się, nie czesze, nie dba o wygląd. Stan ten wskazuje na deprywację potrzeb
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Brak golenia, czesania i dbałości o wygląd to typowe przejawy zaniedbania samoopieki. Opis wskazuje więc na niezaspokojenie potrzeb związanych z utrzymaniem higieny osobistej oraz estetyki (wyglądu). Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych sfer: poznawczej, relacji, bezpieczeństwa lub uznania społecznego.

Pełne wyjaśnienie:

Opis sytuacji dotyczy mężczyzny chorego na schizofrenię, który nie goli się, nie czesze i nie dba o wygląd. Takie zachowania są klasycznym przykładem zaniedbania samoopieki, czyli trudności w realizowaniu podstawowych czynności pielęgnacyjnych i dbaniu o wygląd zewnętrzny.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "higienicznych i estetycznych": golenie, czesanie, mycie, pielęgnacja skóry i włosów oraz dobór schludnego ubioru odnoszą się bezpośrednio do potrzeb higieny oraz estetyki (porządku i akceptowalnego wyglądu).

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu:

  • "poznawczych i fizjologicznych" – potrzeby poznawcze dotyczą ciekawości, uczenia się i rozumienia, a fizjologiczne obejmują m.in. jedzenie, sen czy oddychanie. W opisie nie ma informacji o głodzie, śnie ani funkcjach poznawczych, tylko o pielęgnacji.
  • "bezpieczeństwa i afiliacji" – bezpieczeństwo wiąże się z ochroną przed zagrożeniem, stabilnością i opieką, a afiliacja z potrzebą kontaktu i przynależności. Zaniedbanie wyglądu może pośrednio utrudniać relacje, ale wskazane zachowanie wprost dotyczy higieny i estetyki.
  • "uznania i szacunku" – to potrzeby związane z prestiżem, poczuciem wartości i oceną społeczną. Brak dbałości o wygląd nie jest jednoznacznym wskaźnikiem deprywacji uznania; jest raczej sygnałem deficytu w samoopiece.

W praktyce terapeuty zajęciowego taki objaw jest ważną wskazówką do zaplanowania interwencji w obszarze ADL: trening rutyny porannej, budowanie nawyków higienicznych, dobór prostych pomocy (np. lista kroków, stały harmonogram), a także praca nad motywacją i organizacją czynności. Kluczowe jest odróżnienie, czy problem dotyczy wiedzy/rozumienia, relacji społecznych czy właśnie codziennej pielęgnacji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To stan, w którym pacjent nie zaspokaja potrzeb związanych z utrzymaniem czystości i pielęgnacji ciała, np. nie myje się, nie zmienia bielizny, nie czesze się. W terapii zajęciowej traktuje się to jako deficyt samoopieki wymagający treningu ADL i wsparcia rutyny.
Najczęściej są to: brak dbałości o fryzurę, zarost, ubranie (brudne, nieadekwatne do pogody), niechlujny wygląd oraz pomijanie podstawowej pielęgnacji. To nie musi oznaczać problemu "modowego", tylko trudność w codziennym funkcjonowaniu i organizacji.
Często wiąże się to z objawami negatywnymi (spadek napędu, wycofanie, trudność w inicjowaniu działań) oraz gorszą organizacją dnia. Zaniedbanie może też wynikać z obniżonej motywacji lub problemów poznawczych, ale sam opis czynności wskazuje na obszar higieny/estetyki.
Ocena obejmuje obserwację i wywiad dotyczący mycia, ubierania, pielęgnacji, golenia, czesania oraz organizacji tych czynności w ciągu dnia. Terapeuta sprawdza też bariery: brak rutyny, trudności wykonawcze, niski napęd, ograniczony dostęp do przyborów lub wsparcia.
Potrzeby higieniczne dotyczą bezpośrednio czystości i pielęgnacji ciała. Potrzeby uznania i szacunku dotyczą poczucia własnej wartości, prestiżu i bycia docenionym. Pacjent może nie dbać o wygląd mimo potrzeby uznania, ale sam fakt zaniedbania pielęgnacji wskazuje przede wszystkim na sferę higieny.
Nie. Pacjent może wiedzieć, jak się umyć czy ogolić, ale nie wykonywać tych czynności z powodu braku napędu, trudności w planowaniu, objawów depresyjnych lub psychotycznych, a także braku rutyny. Dlatego interwencja często obejmuje nie tylko edukację, ale też trening nawyków i wsparcie wykonania.
Częsty błąd to wybór odpowiedzi "bardziej ogólnej" (np. fizjologiczne), mimo że opis dotyczy konkretnej czynności dnia codziennego. Inny błąd to automatyczne łączenie schizofrenii z bezpieczeństwem lub relacjami społecznymi. Warto zawsze mapować objaw na konkretną sferę funkcjonowania.
Pomocne są: trening krok po kroku (np. lista czynności), stała pora wykonywania higieny, przygotowanie przyborów, uproszczenie sekwencji zadań oraz wzmacnianie motywacji. Czasem stosuje się też przypomnienia i monitorowanie postępów, aby utrwalić rutynę.
Gdy zaniedbanie jest nagłe, szybko narasta lub towarzyszą mu objawy pogorszenia stanu psychicznego (np. wyraźne wycofanie, utrata apetytu, bezsenność, nasilone objawy psychotyczne). Może to wskazywać na zaostrzenie choroby albo istotny spadek funkcjonowania i wymaga zintegrowanej interwencji.
Ćwicz rozpoznawanie, jak opis zachowania przekłada się na obszar potrzeb i ADL: higiena, jedzenie, sen, bezpieczeństwo, relacje, uznanie. Pomaga metoda "słowo-klucz": np. golenie/czesanie = higiena i wygląd. Rozwiązuj kazusy i ucz się odróżniać sferę objawu od jego konsekwencji społecznych.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że brak golenia, czesania i dbałości o wygląd to typowe przejawy zaniedbania samoopieki.

Źródła:

  • Maslow, A. H., "A Theory of Human Motivation", Psychological Review, 1943
  • American Psychiatric Association, "Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR)", kryteria diagnostyczne schizofrenii i opisy funkcjonowania, 2022
  • World Health Organization, "ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics" (schizophrenia), https://icd.who.int/browse11/l-m/en (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu terapii zajęciowej i treningu czynności dnia codziennego (ADL)
  • Materiały dydaktyczne z psychologii potrzeb i motywacji (np. koncepcje potrzeb człowieka)
  • Standardowe narzędzia oceny samoopieki/ADL używane w rehabilitacji i psychiatrii (opisy i instrukcje stosowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego