KWALIFIKACJA SPO1 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 25.
Mężczyzna z niepełnosprawnością ruchową po nagłej stracie żony i syna przestał pracować, spotykać się ze znajomymi, zaniedbuje codzienne obowiązki. Jego zachowanie wskazuje na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "depresję", ponieważ opis obejmuje wyraźne obniżenie aktywności i zainteresowań (rezygnacja z pracy, unikanie znajomych) oraz zaniedbywanie codziennych obowiązków po silnym stresorze. "Otępienie" i "splątanie" wiążą się głównie z zaburzeniami poznawczymi/świadomości, a "nerwica" częściej dominuje lękiem niż takim spadkiem funkcjonowania.

Pełne wyjaśnienie:

Opis wskazuje na obraz typowy dla depresji: po traumatycznej stracie pojawia się wycofanie z aktywności (przestanie pracować), unikanie kontaktów społecznych oraz spadek zdolności do realizacji codziennych zadań (zaniedbywanie obowiązków). W ujęciu klinicznym są to przykłady utraty zainteresowań, obniżonej energii i pogorszenia funkcjonowania, czyli sygnałów, które powinny skłonić do rozważenia epizodu depresyjnego i zachęcenia osoby do kontaktu ze specjalistą.

Odpowiedź "nerwicę" traktuje się w praktyce jako potoczne określenie trudności lękowych lub napięcia. W zaburzeniach lękowych częściej dominują objawy lęku (np. stałe zamartwianie, napięcie, napady paniki, unikanie sytuacji z powodu lęku), a nie przede wszystkim utrata aktywności i zaniedbywanie podstawowych obowiązków. Sam stres i smutek po stracie nie są jeszcze "nerwicą" – kluczowy jest dominujący typ objawów i ich wpływ na życie.

Odpowiedź "otępienie" jest nieadekwatna, bo otępienie dotyczy przede wszystkim postępujących zaburzeń funkcji poznawczych (pamięci, myślenia, planowania, orientacji) i zwykle ma inny przebieg niż nagłe pogorszenie po wydarzeniu życiowym. W otępieniu typowe są trudności w uczeniu się, zapominanie, gubienie się, problemy z organizacją dnia wynikające z deficytów poznawczych, a nie wyłącznie rezygnacja i izolacja.

Odpowiedź "splątanie" (stan splątaniowy/majaczeniowy) odnosi się do zaburzeń świadomości i uwagi, dezorientacji, często z wahaniami w ciągu doby oraz możliwymi omamami. To zwykle stan o ostrym początku, często związany z chorobą somatyczną, lekami lub zatruciem. W podanym opisie nie ma charakterystycznych cech dezorientacji czy zaburzeń świadomości, tylko utrzymujące się wycofanie i spadek funkcjonowania.

Wskazówka dla asystenta osoby z niepełnosprawnością: przy takiej zmianie zachowania ważne są obserwacja, rozmowa wspierająca, mobilizowanie do podstawowej samoopieki oraz pomoc w zorganizowaniu konsultacji (psycholog/psychiatra/lekarz POZ), zwłaszcza gdy pojawiają się sygnały nasilonego cierpienia lub ryzyka autoagresji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najmocniej przemawia spadek funkcjonowania: rezygnacja z pracy, wycofanie ze znajomych i zaniedbywanie obowiązków. Smutek w żałobie bywa intensywny, ale jeśli dominują długotrwała utrata aktywności i brak podejmowania codziennych zadań, rośnie podejrzenie depresji.
Typowe są: utrata zainteresowań, wycofanie społeczne, spadek energii, trudność w rozpoczęciu działań, zaniedbywanie higieny/posiłków/porządku, gorsza koncentracja i poczucie bezradności. Kluczowe jest to, że objawy realnie utrudniają normalne życie.
Otępienie dotyczy przede wszystkim deficytów poznawczych (pamięć, orientacja, planowanie), zwykle narastających w czasie. Samo wycofanie po stracie, bez informacji o zapominaniu, dezorientacji czy problemach z rozumieniem, nie jest typowym obrazem otępienia.
Splątanie to stan z zaburzeniami świadomości i uwagi, dezorientacją, często zmiennością objawów w ciągu doby; może wystąpić np. w przebiegu infekcji, odwodnienia, działań niepożądanych leków. Wtedy osoba bywa "niekontaktowa", zdezorientowana, czasem pobudzona.
W depresji dominuje obniżenie napędu, utrata zainteresowań i spadek aktywności. W zaburzeniach lękowych zwykle na pierwszym planie jest lęk: napięcie, zamartwianie, unikanie z obawy, objawy somatyczne lęku. Pytaj siebie: co jest głównym "napędem" zachowania?
Asystent nie stawia diagnozy, ale obserwuje i reaguje: rozmawia wspierająco, pomaga uporządkować dzień, wspiera w samoopiece i kontaktach, zachęca do konsultacji medycznej/psychologicznej oraz informuje opiekunów, jeśli bezpieczeństwo lub zaniedbania budzą niepokój.
Alarmujące są: myśli o śmierci lub samouszkodzeniach, całkowite zaprzestanie jedzenia/picia, silna bezsenność, skrajne zaniedbanie higieny i leków, nasilone poczucie beznadziei oraz gwałtowne pogorszenie funkcjonowania. Wtedy konieczny jest szybki kontakt z lekarzem lub pomocą kryzysową.
Nie zawsze. Wycofanie może wynikać z żałoby, lęku, bólu, ograniczeń ruchowych lub konfliktów rodzinnych. O depresji bardziej świadczy połączenie wycofania z utratą aktywności, zaniedbaniami i utrzymującym się obniżeniem funkcjonowania. Liczy się cały obraz, nie pojedynczy objaw.
Pomaga "mała struktura": prosta lista zadań, dzielenie czynności na krótkie kroki, stałe pory posiłków i snu, przypomnienia o lekach, krótkie spacery/ćwiczenia zalecone przez specjalistów oraz umawianie krótkich kontaktów z bliskimi. Ważna jest regularność, nie intensywność.
Częste są dwa błędy: utożsamienie "gorszego funkcjonowania" z otępieniem (bez objawów poznawczych) oraz wybór "nerwicy" jako potocznej etykiety po stresie. Na egzaminie warto szukać słów-kluczy: pamięć/orientacja (otępienie), świadomość/uwaga (splątanie), napęd i zaniedbania (depresja).
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: ""Otępienie" i "splątanie" wiążą się głównie z zaburzeniami poznawczymi/świadomości, a "nerwica" częściej dominuje lękiem niż takim spadkiem funkcjonowania."

Źródła:

  • World Health Organization (WHO) – ICD-11 Browser: "Depressive episode" (opis jednostki), https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en - dostęp 2026-03-05
  • American Psychiatric Association – DSM-5-TR (informacje ogólne o zaburzeniach depresyjnych; strona informacyjna publikacji), https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm - dostęp 2026-03-05
  • Medycyna Praktyczna – artykuł edukacyjny o depresji (objawy i rozpoznawanie), https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/depresja/ - dostęp 2026-03-05

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw psychopatologii i psychiatrii (rozdziały o depresji, otępieniach i stanach splątaniowych)
  • Materiały edukacyjne WHO o zaburzeniach depresyjnych
  • Rzetelne portale medyczne opisujące objawy depresji oraz różnicowanie z otępieniem i majaczeniem

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego