KWALIFIKACJA OGR5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 13.
Miejsce w płodozmianie po roślinach bobowatych powinno przypadać roślinom o najwyższym zapotrzebowaniu na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rośliny bobowate dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi wzbogacają glebę w związki azotu. Dlatego w płodozmianie jako rośliny następcze zaleca się gatunki o największym zapotrzebowaniu na azot, aby wykorzystać ten efekt przedplonowy i ograniczyć konieczność nawożenia N.

Pełne wyjaśnienie:

W płodozmianie kluczowe jest takie następstwo roślin, aby wykorzystywać naturalne "korzyści przedplonowe". Rośliny bobowate (np. wiele gatunków motylkowatych) wchodzą w symbiozę z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot atmosferyczny i udostępniają go roślinie. Część tego azotu pozostaje w stanowisku (m.in. w resztkach pożniwnych i w glebie), dlatego po bobowatych często obserwuje się lepsze zaopatrzenie pola w azot.

Z tego powodu jako następstwo po bobowatych planuje się zwykle rośliny, które mają wysokie wymagania azotowe. Taki dobór pozwala wykorzystać podwyższoną dostępność azotu i poprawić efektywność nawożenia (często można ograniczyć dawki N w porównaniu do stanowisk po przedplonach niewiążących azotu).

  • Azot – to właściwa odpowiedź, bo jest składnikiem, którego ilość w stanowisku może wzrosnąć dzięki bobowatym.
  • Potas – bobowate nie mają specyficznego mechanizmu "wzbogacania" gleby w potas; zawartość K zależy głównie od zasobności gleby i nawożenia.
  • Fosfor – podobnie jak potas, nie jest to charakterystyczny efekt uprawy bobowatych w płodozmianie; P może być lepiej wykorzystywany, ale nie jest "dostarczany" przez wiązanie z powietrza.
  • Magnez – nie jest składnikiem, którego poziom typowo zwiększa się wskutek samego faktu uprawy bobowatych; jego bilans zależy od nawożenia i właściwości gleby.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się bobowate i płodozmian, najczęściej sprawdzana jest zależność bobowate → azot → roślina o dużych potrzebach N.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Płodozmian to planowane następstwo upraw na tym samym polu w kolejnych latach. Stosuje się go, aby poprawić żyzność gleby, ograniczyć choroby i szkodniki, lepiej wykorzystać składniki pokarmowe (np. azot po bobowatych) oraz stabilizować plonowanie w produkcji ogrodniczej.
Bobowate współżyją z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza. Część azotu pozostaje w glebie i resztkach pożniwnych, więc rośliny następcze o wysokich wymaganiach azotowych mogą go efektywnie wykorzystać, często przy mniejszej potrzebie nawożenia mineralnego.
W praktyce oznacza to, że stanowisko po bobowatych bywa "lepsze" dla roślin wymagających azotu: rośliny mogą startować z lepszym odżywieniem, a dawki nawozów azotowych można zwykle lepiej zoptymalizować. Nie zwalnia to jednak z oceny gleby i dostosowania nawożenia do potrzeb uprawy.
Najczęściej myli się azot (N) z potasem (K) i fosforem (P), bo wszystkie są makroskładnikami i często występują razem w nawozach. W pytaniach o bobowate "tropem" jest zwykle azot, bo tylko on ma wyraźne powiązanie z wiązaniem z powietrza przez bakterie brodawkowe.
Wysokie wymagania azotowe mają często rośliny intensywnie rosnące i tworzące dużą masę liści. W ogrodnictwie będą to m.in. liczne warzywa liściowe i kapustne. Dobór zawsze warto oprzeć o technologię uprawy, analizę gleby i plan nawożenia.
Nie zawsze "automatycznie". Efekt zależy m.in. od gatunku bobowatych, ilości pozostawionych resztek, warunków wilgotności i tempa mineralizacji. W praktyce decyzję podejmuje się po ocenie stanowiska (np. analiza gleby, obserwacja roślin) i wymagań rośliny następczej.
Bobowate są dobrym przedplonem, gdy celem jest poprawa bilansu azotu i żyzności stanowiska oraz "przerwanie" monokultury. Sprawdzają się w planowaniu zmianowania, zwłaszcza przed uprawami o dużych wymaganiach pokarmowych, pod warunkiem prawidłowej agrotechniki i ochrony roślin.
Potas jest ważnym składnikiem, ale bobowate nie mają typowego mechanizmu, który zwiększa jego zasobność w glebie w sposób analogiczny do azotu. Zawartość potasu wynika głównie z nawożenia i zasobności gleby, więc sama obecność bobowatych w płodozmianie nie wskazuje na K jako kluczowy efekt przedplonowy.
Jeśli w treści pojawiają się bobowate, brodawki lub symbioza, zwykle chodzi o azot i efekt biologicznego wiązania. Pytania o NPK częściej dotyczą proporcji nawozów, objawów niedoborów lub ogólnych funkcji składników. Słowo-klucz: bobowate → azot.
Ucz się schematów następstwa: przedplon–następstwo, rośliny poprawiające stanowisko (np. bobowate) i rośliny "żerne" (o wysokich wymaganiach). Ćwicz rozpoznawanie, jaki składnik jest powiązany z danym zjawiskiem (wiązanie z powietrza → azot), oraz typowe błędy mylenia N z P i K.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Rośliny bobowate dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi wzbogacają glebę w związki azotu."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/P%C5%82odozmian - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9Bliny_bobowate - dostęp 2026-02-18
  • FAO, "Legumes" (opis roli roślin bobowatych i wiązania azotu) https://www.fao.org/pulses-2016/en/ - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z agronomii/gleboznawstwa dotyczące płodozmianu i nawożenia
  • Notatki z zajęć o roli roślin bobowatych w zmianowaniu oraz bilansie azotu
  • Materiały szkoleniowe ODR dotyczące zmianowania i gospodarowania azotem (jeśli dostępne w szkole)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego