KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 25.
Montaż łożysk na czopach należy przeprowadzić zgodnie z pasowaniem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie pasowania zapisuje się jako para tolerancji otworu i wałka. W praktyce montaż elementu na czopie (wałku) często wymaga osadzenia z odpowiednio dobranym wciskiem, aby uniknąć obrotu na czopie i zużycia. Zestawienie H7/k6 odpowiada typowemu doborowi w układzie otworu dla takiego zastosowania.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowań stosuje się parę tolerancji: dla otworu (duża litera) oraz dla wałka (mała litera), a liczby (np. 7, 6) oznaczają klasę dokładności wykonania. Dlatego odpowiedzi różnią się nie tylko literami, ale też tym, czy dotyczą otworu czy wałka.

Przy montażu łożysk kluczowe jest, aby pierścień, który ma tendencję do obracania się względem współpracującej powierzchni (np. na czopie wału), był osadzony w sposób ograniczający poślizg. W praktyce oznacza to dobór pasowania dającego odpowiedni wcisk (zależnie od obciążeń, temperatury i warunków pracy). Zestawienie H7/k6 jest typowym zapisem w układzie otworu, gdzie "H7" dotyczy pola tolerancji otworu, a "k6" pola tolerancji wałka.

Odpowiedź "H7/e6" wskazuje pole wałka "e", które kojarzy się raczej z innym charakterem odchyłek niż "k" i w wielu zastosowaniach nie daje tego samego efektu osadzenia na czopie. Odpowiedzi "K6/h7" i "E6/h7" odwracają logikę zapisu lub wprowadzają duże litery (otwór) w miejscu, gdzie sens zadania dotyczy czopu/wałka; dodatkowo "h7" jest innym typem pola wałka niż "k6", więc nie odpowiada temu samemu celowi montażowemu.

Na egzaminie warto pilnować trzech rzeczy:

  • czytania kolejności: najpierw otwór, potem wałek,
  • rozróżnienia wielkich i małych liter (to nie jest detal, tylko informacja o rodzaju elementu),
  • interpretacji celu montażu (czy ma być wcisk, czy luz) zamiast kierowania się "podobieństwem" oznaczeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis pary tolerancji: H7 dotyczy otworu (duża litera), a k6 dotyczy wałka (mała litera). Liczby 7 i 6 oznaczają klasy dokładności. Taki zapis pozwala określić, czy po złożeniu uzyskasz luz, wcisk lub pasowanie przejściowe.
Najprościej po wielkości litery: duże litery (np. H, E, K) oznaczają pola tolerancji otworów, a małe litery (np. h, k, e) dotyczą wałków. To kluczowe, bo pomylenie liter zmienia interpretację pasowania.
Dobór pasowania decyduje o tym, czy pierścień łożyska będzie miał tendencję do poślizgu na czopie. Zbyt mały wcisk lub zbyt duży luz może powodować obrót pierścienia, zużycie czopa i nagrzewanie. Odpowiednie pasowanie stabilizuje osadzenie i poprawia trwałość węzła.
Najczęstsze pomyłki to: zamiana kolejności (otwór/wałek), ignorowanie wielkości liter (K vs k), oraz wybór odpowiedzi "na oko", bo symbole wyglądają podobnie. Warto zawsze sprawdzić: duża litera = otwór, mała litera = wałek, a liczba to klasa IT.
Nie zawsze "zawsze", bo ostateczny luz lub wcisk zależy też od wymiaru nominalnego i odchyłek granicznych. Zapis wskazuje jednak na określony układ pól tolerancji, który w wielu praktycznych zastosowaniach prowadzi do osadzenia o charakterze w kierunku wciskiem lub przejściowym, zależnie od zakresu średnic.
Klasa (np. 6 lub 7) określa szerokość pola tolerancji, czyli jak "dokładnie" trzeba wykonać element. Mniejsza liczba zwykle oznacza węższą tolerancję (większą dokładność). To wpływa na powtarzalność montażu i na to, jak stabilnie utrzymasz wymagany luz lub wcisk w produkcji.
Obie są ważne, ale pełnią inne role. Litera określa położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego (czyli "gdzie leży" tolerancja), a liczba mówi o jej szerokości (dokładności). Dopiero razem pozwalają przewidzieć charakter pasowania po złożeniu.
W praktyce porównuje się średnicę czopa z wymaganiami tolerancji (np. dla pola "k6") korzystając z odpowiednich tablic i narzędzi pomiarowych. Pomiar wykonuje się mikrometrem/czujnikiem, a potem ocenia, czy wymiar mieści się w granicach. Dodatkowo analizuje się stan powierzchni i uszkodzenia.
Układ otworu (często z literą H) stosuje się wtedy, gdy wygodniej jest utrzymywać stałe pole tolerancji otworu, a dopasowanie realizować doborem pola wałka. To częste podejście technologiczne, bo wykonanie i kontrola otworów narzędziami standardowymi bywa powtarzalna, a wałek łatwo dopasować toczeniem/szlifowaniem.
Zwykle ważniejsze jest rozumienie zasad: duża litera = otwór, mała litera = wałek, liczba = klasa dokładności oraz umiejętność oceny celu (luz/wcisk). Tablice są przydatne do dokładnych obliczeń, ale wiele pytań sprawdza rozpoznanie zapisu i logiki doboru pasowania, nie konkretne wartości liczbowe.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Oznaczenie pasowania zapisuje się jako para tolerancji otworu i wałka."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Pasowanie" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Pasowanie (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Tolerancje i pasowania" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Tolerancje_i_pasowania (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki do metrologii warsztatowej: tolerancje, pasowania, chropowatość
  • Katalogi i poradniki producentów łożysk dotyczące doboru pasowań (rozdziały o fits/seat tolerances)
  • Tablice tolerancji i pasowań używane w kształceniu zawodowym (system ISO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego