KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 4.
Montaż polegający na tym, że założoną tolerancję wymiarów osiąga się poprzez odpowiednie kojarzenie elementów podzielonych na grupy o węższych tolerancjach, jest montażem wykonywanym zgodnie z zasadą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Montaż zgodny z zasadą "selekcji" polega na tym, że elementy są wcześniej mierzone i dzielone na grupy o węższym zakresie wymiarów, a następnie odpowiednio kojarzone w pary/zespoły.
Dzięki temu uzyskuje się wymaganą tolerancję wymiaru zespołu bez indywidualnego docierania czy dopasowywania każdego elementu.

Pełne wyjaśnienie:

Opis w pytaniu wskazuje na sytuację, w której wymaganą tolerancję wymiarów zespołu uzyskuje się przez kojarzenie elementów wcześniej podzielonych na grupy o węższych tolerancjach. To jest typowy mechanizm montażu selekcyjnego (zasada selekcji): najpierw wykonuje się pomiary, następnie klasyfikuje części do grup wymiarowych, a na końcu łączy się elementy z odpowiednich grup tak, aby para lub zespół spełniał wymagania (np. luz lub wcisk).

Odpowiedź "dopasowywania" nie pasuje do treści, ponieważ dopasowywanie kojarzy się z indywidualną obróbką lub docieraniem/kształtowaniem pod konkretny element, a nie z doborem z gotowych grup wymiarowych. W selekcji kluczowe jest sortowanie i dobór, a nie przeróbka elementu.

Odpowiedź "całkowitej zamienności" oznacza, że każdy element z danej partii może współpracować z każdym innym bez dodatkowego doboru i nadal spełni wymagania zespołu. Skoro w pytaniu podkreślono konieczność podziału na grupy i kojarzenia, to nie jest to pełna zamienność.

Odpowiedź "częściowej zamienności" bywa mylona z selekcją, bo również ogranicza swobodę wymiany. Jednak w pytaniu wyraźnie opisano mechanizm osiągania tolerancji poprzez podział na grupy o węższych tolerancjach i ich kojarzenie, co jest charakterystyczne właśnie dla selekcji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "grupowanie", "sortowanie wymiarowe" lub "kojarzenie grup" – najczęściej chodzi o selekcję, a nie o zamienność całkowitą.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Montaż selekcyjny to metoda, w której części po wykonaniu są mierzone, dzielone na grupy wymiarowe, a potem dobierane w pary/zespoły tak, aby uzyskać wymagany luz lub wcisk. Kluczowe jest kojarzenie elementów z grup, a nie dodatkowa obróbka.
Zasadę selekcji stosuje się, gdy trzeba uzyskać dokładny wymiar lub pasowanie zespołu, a jednocześnie nie opłaca się wytwarzać każdej części w bardzo ciasnej tolerancji. Sortowanie do grup i kojarzenie pozwala spełnić wymagania bez kosztownego "zaostrzania" tolerancji dla całej produkcji.
Selekcja polega na pomiarze, klasyfikacji do grup i doborze pasujących elementów. Dopasowywanie oznacza zwykle indywidualne doprowadzenie części do współpracy (np. docieranie, przeszlifowanie, regulacja) pod konkretny element. W selekcji elementów się nie "przerabia", tylko dobiera.
To znaczy, że z całego dopuszczalnego zakresu wymiarów tworzy się kilka przedziałów (grup). Każda grupa ma mniejszy rozrzut wymiarowy niż tolerancja ogólna detalu. Dzięki temu można dobrać np. większy wałek do większego otworu, aby uzyskać wymagany luz/wcisk zespołu.
Nie. Pełna (całkowita) zamienność oznacza, że dowolna część pasuje do dowolnej części współpracującej i zespół spełnia wymagania bez doboru. W selekcji zamienność jest ograniczona, bo trzeba kojarzyć elementy z odpowiednich grup wymiarowych.
Zamienność całkowita pozwala wymieniać elementy bez doboru i bez utraty wymagań zespołu. Zamienność częściowa oznacza ograniczenia (np. dobór z określonej grupy, konieczność regulacji lub dopasowania). W praktyce wpływa to na serwis i magazynowanie części zamiennych.
Jest opłacalny, gdy wymagane są precyzyjne pasowania, a produkcja w bardzo ciasnych tolerancjach byłaby kosztowna lub trudna. Selekcja sprawdza się też przy dużych seriach, gdzie sortowanie i kojarzenie można zorganizować procesowo (stanowiska pomiarowe, pojemniki grupowe, instrukcje doboru).
Najczęstsze pomyłki to wybór "dopasowywania" przez skojarzenie z "dobieraniem", mylenie selekcji z zamiennością całkowitą oraz pominięcie informacji o grupach o węższych tolerancjach. Warto wypatrywać słów: grupowanie, sortowanie, kojarzenie, klasy wymiarowe.
Zwykle nie wymaga dodatkowej obróbki. Selekcja bazuje na tym, że części już wykonane mają naturalny rozrzut wymiarów w tolerancji, a następnie są mierzone i klasyfikowane. Dodatkowa obróbka (np. docieranie) to raczej cecha dopasowywania, a nie selekcji.
Ucz się definicji: tolerancja, odchyłka, pasowanie, zamienność, selekcja i dopasowywanie. Rozwiązuj krótkie zadania polegające na rozpoznaniu zasady montażu po opisie procesu. Dobrą metodą jest tworzenie własnych przykładów: co robi się z częściami przed montażem i czy trzeba je dobierać.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej i tolerancji/pasowań (skrypty szkolne, podręczniki do technik mechanik)
  • Normy i opracowania dotyczące systemu tolerancji i pasowań (ISO 286)
  • Zadania z klasyfikacji elementów do grup selekcyjnych na podstawie wyników pomiarów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego