KWALIFIKACJA ELE6 + ELE7 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 6.
Na ilustracji przekroju generatora synchronicznego uzwojenie stojana oznaczono
Ilustracja przedstawia przekrój generatora synchronicznego, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowej TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uzwojenie stojana znajduje się w żłobkach rdzenia stojana i jest nieruchome względem obudowy maszyny. Na typowym przekroju generatora synchronicznego oznacza się je na obwodzie części nieruchomej (stojana), a nie w wirniku. W tej ilustracji ten element wskazano literą B.

Pełne wyjaśnienie:

W generatorze synchronicznym wyróżnia się dwa zasadnicze zespoły: stojan (część nieruchoma) oraz wirnik (część wirująca). Pytanie dotyczy uzwojenia stojana, czyli uzwojenia, w którym w czasie pracy indukuje się napięcie i z którego energia elektryczna jest wyprowadzana do układu.

Dlaczego poprawne jest "literą B"?
Uzwojenie stojana jest umieszczone w żłobkach rdzenia stojana, czyli w pakiecie blach znajdującym się na obwodzie części nieruchomej. Na przekroju poprzecznym zwykle widać je jako zestaw przewodów/cewek rozłożonych dookoła wewnętrznego obwodu stojana, wokół szczeliny powietrznej. W przedstawionej ilustracji to właśnie ten obszar został oznaczony literą B.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Oznaczenie "literą A" jest niepoprawne, jeśli wskazuje element wirujący (wirnik, bieguny, jarzmo wirnika) lub część mechaniczną, ponieważ uzwojenie stojana nie obraca się i nie jest osadzone na wale.
  • Oznaczenie "literą C" jest niepoprawne, gdy odnosi się do szczeliny powietrznej, rdzenia lub obudowy bez uzwojenia. Same elementy ferromagnetyczne (pakiet blach) nie są uzwojeniem.
  • Oznaczenie "literą D" jest niepoprawne, jeśli wskazuje uzwojenie wzbudzenia wirnika, pierścienie ślizgowe albo inne elementy układu wzbudzenia. Uzwojenie wirnika pełni inną funkcję (wytwarza pole magnetyczne) i znajduje się na części wirującej.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy masz wątpliwość na rysunku, najpierw znajdź wał i elementy centralne — to zwykle wirnik. Uzwojenie stojana szukaj na obwodzie części nieruchomej, równomiernie rozmieszczonego w żłobkach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uzwojenie stojana to nieruchome uzwojenie umieszczone w żłobkach rdzenia stojana, w którym indukuje się napięcie podczas pracy generatora. To z niego wyprowadza się energię elektryczną do instalacji. W przeciwieństwie do uzwojenia wirnika nie obraca się wraz z wałem.
Wirnik jest częścią połączoną z wałem i znajduje się w środku maszyny, natomiast stojan jest częścią nieruchomą na obwodzie, zwykle z pakietem blach i żłobkami. Jeśli na rysunku widzisz wał w centrum, elementy wokół niego należą do wirnika, a zewnętrzny pierścień to stojan.
Umieszczenie uzwojenia twornika na stojanie ułatwia izolację na wyższe napięcia oraz wyprowadzenie prądu do sieci bez elementów ślizgowych. Wirnik najczęściej przenosi tylko wzbudzenie (pole magnetyczne), co ogranicza wymagania dotyczące doprowadzenia energii na część wirującą.
Najczęściej myli się je z uzwojeniem wzbudzenia wirnika, z rdzeniem stojana (sam pakiet blach bez przewodów) albo ze szczeliną powietrzną. Pomaga zasada: uzwojenie stojana jest w żłobkach stojana i zwykle jest rozłożone dookoła obwodu, a nie skupione na wale.
Żłobki stojana znajdują się w rdzeniu stojana, blisko szczeliny powietrznej, i służą do ułożenia przewodów uzwojenia. Są ważne, bo definiują rozmieszczenie uzwojeń fazowych oraz wpływają na parametry elektryczne maszyny (np. kształt pola i przebieg napięcia).
W wielu generatorach synchronicznych uzwojenie stojana pełni rolę uzwojenia twornika (armatury), czyli miejsca, gdzie indukuje się napięcie użyteczne. Nazewnictwo zależy od kontekstu, ale na egzaminie zwykle przyjmuje się: stojan = uzwojenie twornika, wirnik = uzwojenie wzbudzenia.
Typowe objawy to przegrzewanie się maszyny, spadek napięcia, nierównomierne prądy fazowe, zadziałania zabezpieczeń (np. różnicowych) lub pogorszenie izolacji. W praktyce diagnozę potwierdza się pomiarami rezystancji izolacji, próbami napięciowymi i analizą prądów.
Warto ćwiczyć na wielu przekrojach i schematach: najpierw identyfikuj wał i wirnik, potem szczelinę powietrzną, a następnie stojan z żłobkami i uzwojeniami. Dobrą metodą jest robienie własnych notatek z podpisami elementów i krótkimi cechami rozpoznawczymi.
Nie, oznaczenia literowe na rysunkach dydaktycznych nie muszą być standardowe i mogą się różnić między materiałami. Dlatego kluczowa jest umiejętność rozpoznania elementu po położeniu i funkcji (stojan na obwodzie, wirnik w środku), a nie "nauczenie się" liter na pamięć.
Poza uzwojeniem stojana warto rozpoznawać: wirnik, uzwojenie wzbudzenia, szczelinę powietrzną, jarzmo stojana, bieguny wirnika (w zależności od konstrukcji), wał oraz obudowę. Te elementy często pojawiają się w zadaniach z budowy i eksploatacji maszyn.
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że uzwojenie stojana znajduje się w żłobkach rdzenia stojana i jest nieruchome względem obudowy maszyny.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Maszyna synchroniczna" – opis budowy (stojan, wirnik, uzwojenia), https://pl.wikipedia.org/wiki/Maszyna_synchroniczna (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Generator elektryczny" – informacje ogólne o generatorach i częściach składowych, https://pl.wikipedia.org/wiki/Generator_elektryczny (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (EN): "Synchronous generator" – sekcja dot. stator/armature winding (weryfikacja pojęć), https://en.wikipedia.org/wiki/Synchronous_generator (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z działu: maszyny elektryczne (generator synchroniczny – budowa i zasada działania)
  • Rysunki przekrojowe generatorów synchronicznych z opisem elementów (stojan, wirnik, uzwojenia, szczelina powietrzna)
  • Ćwiczenia: rozpoznawanie elementów maszyn na schematach i przekrojach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego