KWALIFIKACJA ELE6 + ELE7 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 28.
Na której ilustracji przedstawiony jest symbol graficzny przekaźnika zabezpieczającego przed przeciążeniem cieplnym?
Ilustracja przedstawia cztery różne symbole graficzne, które są umieszczone w prostokątnych ramkach, oznaczone jako
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik zabezpieczający przed przeciążeniem cieplnym (przekaźnik termiczny) rozpoznaje się po symbolu członu termicznego współpracującego ze stykiem w torze sterowania. Odpowiedź "Na ilustracji 2." wskazuje rysunek, na którym przedstawiono właśnie ten symbol, a pozostałe ilustracje dotyczą innych aparatów.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik zabezpieczający przed przeciążeniem cieplnym (często nazywany przekaźnikiem termicznym lub zabezpieczeniem przeciążeniowym) jest elementem ochronnym stosowanym m.in. w obwodach silnikowych. Jego zadaniem jest zadziałanie przy długotrwałym przeciążeniu, czyli wtedy, gdy prąd jest zbyt duży przez odpowiednio długi czas i powoduje niebezpieczny przyrost temperatury.

Na schematach elektrycznych rozpoznaje się go po tym, że symbol zawiera odniesienie do członu termicznego (idea "ciepła"/bimetalu) oraz współpracę ze stykiem pomocniczym w obwodzie sterowania. W praktyce styk pomocniczy tego zabezpieczenia bywa używany do przerwania obwodu cewki stycznika, aby zatrzymać napęd po zadziałaniu przeciążenia.

Poprawna odpowiedź "Na ilustracji 2." oznacza, że właśnie na tej ilustracji znajduje się symbol przekaźnika przeciążeniowego/termicznego, czyli taki, który nie przedstawia jedynie "zwykłego" przekaźnika lub styku, lecz jednoznacznie wskazuje funkcję zabezpieczenia cieplnego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Ponieważ wskazują ilustracje, na których przedstawiono symbole innych aparatów (np. elementy łączeniowe lub sterownicze bez jednoznacznego wyróżnika członu termicznego). To częsta pułapka: wiele symboli zawiera styki, cewki albo oznaczenia przekaźników, ale tylko część dotyczy zabezpieczenia przeciążeniowego reagującego na nagrzewanie wynikające z przeciążenia.

Wskazówka egzaminacyjna: zanim wybierzesz odpowiedź, porównaj wszystkie symbole i szukaj cechy, która komunikuje funkcję "termiczną" (a nie tylko obecność styku). Jeśli widzisz wyłącznie standardowy element sterowniczy bez tej cechy, prawdopodobnie nie jest to przekaźnik przeciążeniowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik termiczny to zabezpieczenie przeciążeniowe, które reaguje na zbyt duży prąd utrzymujący się w czasie (skutek cieplny). Najczęściej chroni silniki, odłączając sterowanie (np. cewkę stycznika) po wykryciu przeciążenia, zanim dojdzie do przegrzania uzwojeń.
Kluczowa jest cecha symbolu wskazująca funkcję zabezpieczenia cieplnego (człon termiczny) oraz powiązanie z obwodem sterowania. Zwykły przekaźnik na schemacie kojarzy się głównie z cewką i stykami, bez wyróżnika "termicznego" i bez funkcji przeciążeniowej.
Ponieważ jest to ochrona o charakterystyce czasowo-prądowej: przy niewielkim przeciążeniu nagrzewanie narasta wolniej, więc zadziałanie następuje po dłuższym czasie. To celowe, aby nie wyłączać napędu przy krótkich, dopuszczalnych przeciążeniach rozruchowych.
Najczęściej współpracuje on ze stycznikiem oraz obwodem sterowania. Po zadziałaniu przekaźnik przeciążeniowy rozłącza styk pomocniczy w torze sterowania, przez co stycznik odpadnie i odłączy zasilanie silnika. Może też współdziałać z przyciskiem STOP i sygnalizacją.
To stan, w którym prąd roboczy jest wyższy od dopuszczalnego przez czas powodujący nadmierny wzrost temperatury. Typowe przyczyny to zbyt duże obciążenie mechaniczne, zablokowanie napędu, zły dobór silnika, pogorszone chłodzenie lub nieprawidłowe nastawy zabezpieczenia.
Przekaźnik termiczny stosuje się głównie do ochrony przed przeciążeniem długotrwałym (związanym z nagrzewaniem). Wyłącznik nadprądowy typowo chroni przed zwarciami i dużymi prądami w krótkim czasie. W wielu układach silnikowych oba zabezpieczenia pełnią różne role i uzupełniają się.
Najczęściej myli się symbole styków i cewek z symbolami zabezpieczeń (bo wyglądają "podobnie schematowo"). Drugi błąd to wybór odpowiedzi na podstawie jednego detalu bez porównania całego zestawu ilustracji. Pomaga szukanie elementu wskazującego funkcję "termiczną".
W typowym zastosowaniu przekaźnik przeciążeniowy nie jest podstawowym zabezpieczeniem zwarciowym. Chroni przede wszystkim przed przeciążeniem (prądem podwyższonym w czasie). Ochronę zwarciową realizuje zwykle inny aparat (np. bezpiecznik lub wyłącznik), dobrany do prądów zwarciowych w danym obwodzie.
Warto uczyć się grupami: aparaty łączeniowe, przekaźniki, zabezpieczenia, elementy pomiarowe. Ćwicz na krótkich zestawach 4–6 symboli i zawsze nazywaj je na głos. Dobrą metodą jest też rysowanie symbolu z pamięci i porównanie z wzorcem.
Symbol zabezpieczenia zwykle komunikuje funkcję ochronną (np. przeciążenie/termikę) i jest powiązany z działaniem awaryjnym: rozłączeniem obwodu po przekroczeniu warunków. Elementy czysto sterownicze pokazują głównie funkcję łączenia (styk/cewka) bez wskazania kryterium ochronnego.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Przekaźnik zabezpieczający przed przeciążeniem cieplnym (przekaźnik termiczny) rozpoznaje się po symbolu członu termicznego współpracującego ze stykiem w torze sterowania."

Źródła:

  • IEC 60617 (International Electrotechnical Commission) – baza symboli graficznych, wyszukiwarka symboli: https://www.iec.ch/standards/iec-60617 - dostęp 2026-03-01
  • Schneider Electric – materiały dot. przekaźników przeciążeniowych (thermal overload relays) i ich zastosowań w sterowaniu silników: https://www.se.com/ww/en/work/products/explore/thermal-overload-relays/ - dostęp 2026-03-01
  • Eaton – kompendium/karty katalogowe i opisy przekaźników przeciążeniowych (overload relays) oraz funkcji zabezpieczenia: https://www.eaton.com/us/en-us/catalog/industrial-control-drives-automation-sensors/overload-relays.html - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Katalog/poradnik producenta aparatury łączeniowej (sekcja: przekaźniki termiczne/ przeciążeniowe)
  • Baza symboli IEC 60617 (wyszukiwarka symboli graficznych)
  • Podręczniki do elektrotechniki i automatyki: schematy sterowania silników i zabezpieczenia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego