KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 20.
Na podstawie danych z tabeli wskaż, jaki rodzaj urządzeń ochronnych jest dozwolony i stosowany w prasach mechanicznych ze sprzęgłem zapadkowym?
Ilustracja przedstawia tabelę zatytułowaną "Zestawienie rodzaju pras i urządzeń ochronnych".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W pytaniu wymagane jest odczytanie informacji z tabeli i wskazanie rozwiązania oznaczonego jako "dozwolone i stosowane" dla pras mechanicznych ze sprzęgłem zapadkowym.
Jeżeli tabela wskazuje na "osłony" jako dopuszczalne rozwiązanie dla tej grupy pras, to ta odpowiedź jest właściwa.

Pełne wyjaśnienie:

To zadanie sprawdza umiejętność interpretacji danych z tabeli dotyczącej doboru środków ochronnych do określonego typu maszyny. Kluczowe jest, że pytanie nie wymaga "zgadywania" na podstawie ogólnej wiedzy o BHP, tylko odniesienia się do zestawienia: "jaki rodzaj urządzeń ochronnych jest dozwolony i stosowany" dla pras mechanicznych ze sprzęgłem zapadkowym.

Odpowiedź "Osłony." jest poprawna wtedy, gdy wiersz/kolumna odpowiadająca prasom ze sprzęgłem zapadkowym ma przy "osłonach" oznaczenie dopuszczenia (np. "tak", "dozwolone", "stosowane", symbol dopuszczający). Osłony to środki ochronne polegające na fizycznym oddzieleniu strefy niebezpiecznej od pracownika (stałe, ruchome, blokujące), co w wielu zastosowaniach jest podstawową metodą redukcji ryzyka.

Pozostałe odpowiedzi mogą być mylące, bo w praktyce przemysłowej występują przy różnych maszynach, ale nie muszą być dopuszczone w danej klasyfikacji z tabeli:

  • "Kurtyny świetlne." – są urządzeniami elektroczulymi wykrywającymi obecność; bywają stosowane, ale dopuszczalność zależy od konstrukcji maszyny, trybów pracy i założeń w tabeli (np. wymagane zatrzymanie, czasy reakcji, sposób sprzęgła). Sam fakt, że rozwiązanie jest popularne, nie przesądza o dopuszczeniu w konkretnym zestawieniu.
  • "Czujniki zbliżeniowe." – typowo służą do detekcji położenia/obiektu w automatyce, lecz nie zawsze pełnią funkcję urządzenia ochronnego w rozumieniu tabeli. Mogą informować sterowanie, ale nie muszą stanowić środka ochronnego zapewniającego wymagany poziom bezpieczeństwa.
  • "Oburęczne urządzenia sterownicze." – to środek organizacyjno-techniczny wymuszający użycie obu rąk do uruchomienia cyklu, ale jego dopuszczalność dla konkretnego typu prasy zależy od rozwiązań konstrukcyjnych i kryteriów z tabeli; w tabeli może być oznaczone jako niedozwolone albo warunkowe.

Na egzaminie najbezpieczniejsza strategia to: (1) znaleźć w tabeli dokładnie typ prasy, (2) sprawdzić kolumnę "dozwolone i stosowane", (3) wybrać dokładnie tę pozycję, która w tabeli ma oznaczenie dopuszczenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Osłony to środki ochronne, które fizycznie oddzielają pracownika od strefy niebezpiecznej maszyny. Mogą być stałe lub ruchome (często z blokadą). Ich celem jest uniemożliwienie dostępu do elementów stwarzających ryzyko urazu podczas pracy, regulacji lub konserwacji.
Osłona działa barierą mechaniczną (nie dopuszcza do kontaktu). Urządzenie wykrywające obecność (np. kurtyna) nie blokuje fizycznie, tylko wykrywa naruszenie strefy i inicjuje reakcję układu sterowania. W tabelach dopuszczalności te grupy bywają rozdzielane jako różne rodzaje środków ochronnych.
Różne typy pras mogą mieć odmienne ryzyka i czasy zatrzymania, a także inne rozwiązania konstrukcyjne. Dlatego dopuszczalność zabezpieczeń bywa przedstawiana w formie tabel, które porządkują, jakie środki ochronne są akceptowane w danej konfiguracji oraz w jakich warunkach.
Nie zawsze. Kurtyna świetlna jest skuteczna tylko wtedy, gdy układ sterowania i czas zatrzymania maszyny zapewniają, że po naruszeniu strefy nie dojdzie do urazu. W niektórych zestawieniach (tabelach) konkretne rozwiązania mogą być oznaczone jako niedozwolone lub dopuszczalne warunkowo.
To informacja, że dane rozwiązanie ochronne jest akceptowane dla wskazanego typu maszyny i jest przewidziane jako praktycznie stosowane. Na egzaminie trzeba odszukać właściwy wiersz/kolumnę (typ prasy) i wybrać środek ochronny, który w tej rubryce ma oznaczenie dopuszczenia.
Wymuszają uruchomienie cyklu poprzez jednoczesne użycie obu przycisków, co ma ograniczać ryzyko włożenia rąk w strefę roboczą w chwili startu. Nie jest to jednak "uniwersalne" zabezpieczenie dla każdej prasy; jego dopuszczalność zależy od wymagań bezpieczeństwa i od tego, co przewiduje tabela/wytyczne.
Zwykle czujniki zbliżeniowe służą do automatyki (detekcja położenia, obecności elementu). Mogą być częścią systemu bezpieczeństwa tylko wtedy, gdy są zastosowane w funkcji ochronnej i spełniają wymagania dla układów bezpieczeństwa. W wielu tabelach mogą nie występować jako typowe "urządzenie ochronne".
Najczęstsze błędy to: wybranie odpowiedzi "z doświadczenia" zamiast sprawdzenia w tabeli, pomylenie wiersza (zły typ prasy), nieuwzględnienie kolumny z warunkiem "dozwolone i stosowane" oraz nieczytanie legendy symboli. Warto zawsze zacząć od identyfikacji właściwej rubryki.
Gdy pytanie brzmi "na podstawie tabeli", podstawą jest odczyt. Definicja pomaga, gdy w tabeli pojawiają się grupy rozwiązań (osłony vs urządzenia wykrywające) i trzeba upewnić się, co należy do danej kategorii. Wątpliwości terminologiczne warto rozstrzygać definicjami.
Ucz się według schematu: (1) podział środków ochronnych (osłony, urządzenia wykrywające, sterowanie oburęczne), (2) umiejętność wskazania stref niebezpiecznych prasy, (3) ćwiczenie czytania tabel/legend, (4) kojarzenie zabezpieczenia z mechanizmem ograniczania ryzyka, nie z "popularnością" rozwiązania.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • EN ISO 12100:2010, Safety of machinery — General principles for design — Risk assessment and risk reduction
  • EN ISO 13849-1:2015, Safety of machinery — Safety-related parts of control systems — Part 1: General principles for design
  • ISO 13850:2015, Safety of machinery — Emergency stop function — Principles for design

Materiały:

  • Materiały szkoleniowe z bezpieczeństwa maszyn (osłony, urządzenia ochronne, ocena ryzyka)
  • Normy dotyczące bezpieczeństwa maszyn (ogólne zasady projektowania i doboru środków ochronnych)
  • Instrukcje producentów pras i dokumentacja techniczna (DTR) w zakresie zabezpieczeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego