W niwelacji podłużnej trasy celem jest wyznaczenie rzędnych wysokościowych kolejnych punktów (pikiet) na podstawie zapisów w dzienniku niwelacji. Dziennik zawiera zwykle odczyty na łacie wykonane z kolejnych stanowisk niwelatora, m.in. odczyt wstecz (na punkt o znanej lub wcześniej wyznaczonej rzędnej) oraz odczyt w przód (na punkt, którego rzędną wyznaczamy).
Najczęściej stosuje się zasadę obliczania przewyższenia:
- przewyższenie między punktami = odczyt wstecz − odczyt w przód,
- rzędna nowego punktu = rzędna punktu poprzedniego + przewyższenie (z zachowaniem znaku).
W praktyce rachunek wykonuje się "krok po kroku" przez całą trasę: dla każdego przejścia/stanowiska wyznacza się przewyższenie, a następnie aktualizuje się rzędną kolejnego punktu. Właśnie dlatego w zadaniu kluczowe jest poprawne odczytanie, które wartości w dzienniku odnoszą się do odczytu wstecz, a które do odczytu w przód oraz do jakiego punktu (kilometrażu) są przypisane.
Odpowiedź "200,900 m" jest poprawna, ponieważ odpowiada rzędnej punktu 0/0 + 50,0 wyliczonej zgodnie z zasadą sumowania przewyższeń wynikających z zapisów w dzienniku. Wyniki "200,206 m" i "199,794 m" są typowe dla błędów rachunkowych: pominięcia jednego przewyższenia, błędnego podstawienia odczytu albo zastosowania niewłaściwego znaku (dodanie zamiast odjęcia). Z kolei "201,312 m" może wynikać z podwójnego doliczenia jednego odcinka lub błędnego potraktowania punktu pośredniego jak punktu zmiany stanowiska.
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu zawsze wykonaj kontrolę sensowności (czy różnice wysokości na krótkim odcinku nie są nienaturalnie duże) oraz kontrolę rachunkową (czy suma przewyższeń zgadza się z logiką zapisu w dzienniku). To pomaga wyłapać błędy znaku i pomyłki w przepisywaniu.
