KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 6.
Na podstawie fragmentu instrukcji przekaźnika czasowego wskaż, które położenie przełączników realizuje funkcję załączenia z opóźnieniem.
Ilustracja przedstawia tabelę związaną z działaniem przekaźnika czasowego, co jest istotne w kontekście kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Załączenie z opóźnieniem oznacza, że po podaniu sygnału sterującego wyjście przekaźnika zadziała dopiero po upływie nastawionego czasu. Z tabeli/legendy w instrukcji należy odczytać, które ustawienie przełączników odpowiada tej funkcji i wskazać przypisany do niego wariant odpowiedzi.

Pełne wyjaśnienie:

Funkcja załączenia z opóźnieniem (często opisywana jako opóźnione zadziałanie/TON) polega na tym, że po pojawieniu się sygnału sterującego na wejściu przekaźnika czasowego wyjście nie przełącza się od razu, tylko dopiero po upływie nastawionego czasu t. W praktyce oznacza to, że układ "czeka" zadany czas od momentu pobudzenia, a następnie dopiero załącza obciążenie (np. cewkę stycznika).

W pytaniu kluczowa jest umiejętność pracy z dokumentacją: w fragmencie instrukcji (zwykle w formie tabeli funkcji lub zestawienia położeń przełączników) producent przypisuje określone pozycje przełączników do konkretnych funkcji czasowych. Aby poprawnie odpowiedzieć, trzeba:

  • zidentyfikować w instrukcji funkcję opisaną jako załączenie/opóźnione załączenie (a nie opóźnione wyłączenie),
  • odczytać odpowiadające jej położenie przełączników,
  • wskazać wariant odpowiedzi, który odpowiada temu położeniu.

Pozostałe ustawienia przełączników bywają mylące, bo mogą dotyczyć innych trybów: opóźnionego wyłączenia (wyjście rozłącza się po czasie od zaniku sygnału), impulsu po załączeniu (krótki impuls po pobudzeniu) albo impulsu po wyłączeniu. Typowym błędem jest utożsamienie każdego "opóźnienia" z opóźnionym załączeniem, bez sprawdzenia, czy czas liczony jest od narastania czy od opadania sygnału wejściowego.

W kontekście egzaminu zawodowego warto zapamiętać prostą kontrolę: dla załączenia z opóźnieniem sygnał wejściowy pojawia się najpierw, a stan wyjścia zmienia się dopiero po czasie t. Jeśli w instrukcji funkcja opisuje zmianę stanu wyjścia po zaniku sygnału, to nie jest to załączenie z opóźnieniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Załączenie z opóźnieniem to funkcja, w której po podaniu sygnału na wejście sterujące przekaźnika wyjście przełącza się dopiero po upływie nastawionego czasu. W praktyce odpowiada to opóźnionemu zadziałaniu (często oznaczanemu jako TON).
W opóźnionym załączeniu czas jest liczony od pojawienia się sygnału wejściowego, a wyjście zmienia stan po czasie t. W opóźnionym wyłączeniu czas jest liczony od zaniku sygnału wejściowego, a wyjście rozłącza się dopiero po czasie.
Najpierw znajdź w tabeli nazwę/ikonę funkcji (np. "opóźnione załączenie"). Następnie odczytaj przypisane jej położenia przełączników (np. S1/S2) i porównaj z wariantami odpowiedzi. Zwróć uwagę na legendę symboli, bo producenci stosują różne oznaczenia.
Przełączniki często kodują jednocześnie: rodzaj funkcji czasowej (np. opóźnienie, impuls), tryb pracy, a czasem zakres nastawy (sekundy/minuty/godziny). Dzięki temu jeden przekaźnik może realizować wiele funkcji w różnych aplikacjach przemysłowych.
Opóźnione załączenie wykorzystuje się m.in. do sekwencyjnego uruchamiania silników, opóźnienia startu wentylatora po uruchomieniu nagrzewnicy, ograniczenia prądu rozruchowego przez rozłożenie startów w czasie oraz do prostych sekwencji technologicznych w szafach sterowniczych.
Najczęstsze są: pomylenie funkcji (TON vs TOFF), ustawienie złego zakresu czasu (np. minuty zamiast sekund), nieuwzględnienie sposobu wyzwalania (zbocze narastające/opadające) oraz brak testu działania po nastawie. Na egzaminie myli też podobna ikonografia w tabelach.
Tak, istotą tej funkcji jest zwłoka od momentu pobudzenia do zadziałania wyjścia. Trzeba jednak sprawdzić w instrukcji, czy producent opisuje "załączenie" jako styk NO/NC lub konkretny stan wyjścia, bo interpretacja może zależeć od logiki i rodzaju wyjścia.
Po nastawie wykonaj test funkcjonalny: podaj sygnał na wejście sterujące, zmierz lub obserwuj czas do przełączenia wyjścia (np. diodę OUT lub styk przez miernik), a potem porównaj z nastawą. W razie różnic skontroluj zakres czasu, położenia przełączników i zasilanie.
Producenci stosują różne zapisy: "opóźnione zadziałanie", "delay on", "on-delay", "załączenie z opóźnieniem" albo piktogramy z osią czasu. Na egzaminie ważne jest rozumienie przebiegu wejście/wyjście, a nie sama nazwa skrótowa.
Porównaj dokładnie warunek wyzwolenia i zachowanie po zaniku sygnału. Szukaj wskazówek w opisie: "po podaniu napięcia", "po zaniku napięcia", "impuls", "podtrzymanie". Jeśli są rysunki przebiegów, sprawdź, czy wyjście zmienia stan po narastaniu czy po opadaniu wejścia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że załączenie z opóźnieniem oznacza, że po podaniu sygnału sterującego wyjście przekaźnika zadziała dopiero po upływie nastawionego czasu.

Materiały:

  • Instrukcje producentów przekaźników czasowych (sekcja: funkcje czasowe i ustawienia przełączników)
  • Podręcznik/kompendium automatyki przemysłowej dotyczące elementów wykonawczych i przekaźników czasowych
  • Ćwiczenia laboratoryjne: identyfikacja funkcji TON/TOFF na podstawie przebiegów wejście/wyjście

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego