KWALIFIKACJA DRM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 30.
Na podstawie rysunku wskaż dopuszczalną dolną odchyłkę długości czopa.
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny elementu drewnianego, prawdopodobnie czopa, który jest częścią konstrukcji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odchyłka dolna to różnica między wymiarem minimalnym a wymiarem nominalnym i zwykle ma wartość 0 lub ujemną. W tym zadaniu, na podstawie zapisu tolerancji przy długości czopa na rysunku, odczytuje się właśnie dolną granicę dopuszczalnego wymiaru, czyli wartość -1,5 mm.

Pełne wyjaśnienie:

Odchyłka dolna długości czopa oznacza, o ile najmniejsza dopuszczalna długość może różnić się od wymiaru nominalnego podanego na rysunku. W praktyce jest to informacja o dolnej granicy tolerancji: element nie może być krótszy bardziej niż wynika to z odchyłki dolnej.

Jeżeli na rysunku technicznym przy wymiarze długości podano tolerancję (np. w postaci odchyłek górnej i dolnej lub jako wymiar graniczny), to:

  • odchyłka górna opisuje dopuszczalne zwiększenie wymiaru względem nominalnego (często wartość dodatnia),
  • odchyłka dolna opisuje dopuszczalne zmniejszenie wymiaru względem nominalnego (często wartość ujemna albo 0).

Odpowiedź "-1,5 mm" jest poprawna, ponieważ reprezentuje dopuszczalną dolną odchyłkę (granica minimalna) odczytaną z rysunku dla długości czopa.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "+0,1 mm" oraz "+0,5 mm" oznaczają dodatnią odchyłkę, czyli wprost pasują do interpretacji odchyłki górnej (wymiar może być większy), a nie dolnej.
  • "0 mm" bywa spotykane jako dolna odchyłka w tolerowaniu jednostronnym, ale w tym zadaniu rysunek wskazuje inną wartość dolnej granicy, więc wybór zera byłby pominięciem informacji z dokumentacji.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze rozróżniaj "dolną" (minimum) i "górną" (maksimum) granicę tolerancji oraz sprawdzaj, do którego zapisu na rysunku odnosi się pytanie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odchyłka dolna to różnica między wymiarem minimalnym a wymiarem nominalnym. Określa, jak bardzo wymiar może być mniejszy od nominalnego i nadal mieścić się w tolerancji. W praktyce wyznacza dolną granicę dopuszczalnego wymiaru elementu.
Odchyłka górna dotyczy granicy maksymalnej (często wartość dodatnia), a odchyłka dolna granicy minimalnej (często wartość ujemna lub 0). Trzeba sprawdzić, czy zapis na rysunku pokazuje dwie odchyłki, czy tolerancję jednostronną.
Ponieważ odnosi się do zmniejszenia wymiaru względem nominalnego. Jeśli element może być krótszy/cieńszy o określoną wartość, zapisuje się to jako wartość ujemną. Znak "-" nie oznacza błędu, tylko dopuszczalny zakres wykonania.
Tak, przy tolerancji jednostronnej dolna odchyłka może wynosić 0 mm, gdy nie dopuszcza się zmniejszenia wymiaru poniżej nominalnego. Jednak zawsze trzeba to odczytać z rysunku, bo w innym przypadku dolna granica może być ujemna.
Częste błędy to mylenie odchyłki dolnej z górną, ignorowanie znaków "+/-", oraz zakładanie, że jedyna ujemna wartość "musi być poprawna" bez analizy zapisu na rysunku. Warto zawsze ustalić, co jest minimum, a co maksimum.
Należy znać wymiar nominalny i granice dopuszczalne (z rysunku), a następnie wykonać pomiar odpowiednim narzędziem (np. suwmiarką). Wynik porównuje się z wymiarem minimalnym i maksymalnym. Element spełnia wymagania, gdy mieści się w przedziale.
To znaczy, że kluczowa informacja (zapis tolerancji/odchyłek) znajduje się bezpośrednio na rysunku technicznym. Aby odpowiedzieć poprawnie, trzeba odnaleźć właściwy wymiar (tu: długość czopa) i odczytać wskazaną tolerancję, a nie opierać się na intuicji.
Najczęściej używa się suwmiarki, czasem głębokościomierza lub sprawdzianów, zależnie od konstrukcji elementu i wymaganej dokładności. Kluczowe jest dobranie narzędzia do tolerancji: im mniejsza tolerancja, tym większe wymagania co do metody i warunków pomiaru.
Są krytyczne, gdy czop współpracuje z innym elementem (montaż, ustawienie, ograniczniki), bo zbyt krótki lub zbyt długi czop może powodować luzy, trudności montażowe albo kolizje. Dlatego kontrola granic minimalnej i maksymalnej jest elementem jakości wykonania.
Ćwicz odczyt tolerancji z różnych zapisów na rysunku: odchyłki +/-, tolerancje jednostronne i wymiary graniczne. Zawsze zapisuj sobie: nominalny, minimalny, maksymalny. Dodatkowo powtarzaj podstawowe pojęcia metrologiczne, żeby nie mylić "dolnej" z "górną".
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że odchyłka dolna to różnica między wymiarem minimalnym a wymiarem nominalnym i zwykle ma wartość 0 lub ujemną.

Źródła:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych (normy i podręczniki dotyczące tolerancji wymiarów oraz zasad zapisu na rysunku technicznym).

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (wymiary graniczne, odchyłki, tolerancje)
  • Zestawy zadań z odczytywania tolerancji z rysunków (ćwiczenia na wymiarach liniowych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego