KWALIFIKACJA ROL2 - CZERWIEC 2018 (test 2)

PYTANIE NR 9.
Na podstawie wyników pomiarów w czterech przekrojach określ, rodzaj odchyłki kształtu tulei cylindrowej.
Ilustracja przedstawia urządzenie pomiarowe używane do oceny odchyłek kształtu tulei cylindrowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Baryłkowatość to odchyłka, w której średnica elementu cylindrycznego jest największa w części środkowej, a mniejsza przy końcach. Jeśli wyniki w czterech przekrojach wskazują "wybrzuszenie" w środku tulei, właściwą klasyfikacją jest baryłkowatość, a nie stożkowatość, siodłowatość czy owalność.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach dotyczących tulei cylindrowej "rodzaj odchyłki kształtu" rozpoznaje się przez analizę tego, jak zmienia się średnica (lub promień) w kolejnych przekrojach pomiarowych.

Baryłkowatość oznacza, że element jest "wybrzuszony" w części środkowej: w przekrojach bliżej środka długości tulei średnice są większe niż przy jej końcach. Taki rozkład wartości jest typowy dla zużycia lub odkształceń powodujących maksymalną średnicę w środku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiego obrazu?

  • Siodłowatość jest odwrotnością baryłkowatości: w środku średnica jest mniejsza, a większa przy końcach (element jak "wklęsły"). Jeśli pomiary wskazują minimum w środku, wtedy rozważa się siodłowatość.
  • Stożkowatość występuje, gdy średnica zmienia się monotonicznie wzdłuż długości (np. od jednego końca do drugiego rośnie lub maleje), co odpowiada kształtowi stożka, a nie wybrzuszeniu w środku.
  • Owalność dotyczy różnic średnicy w jednym przekroju w zależności od kierunku pomiaru (np. 0° i 90°). Sama informacja o czterech przekrojach wzdłuż długości nie opisuje jeszcze owalności, jeśli nie ma pomiarów w różnych kierunkach w tym samym przekroju.

W praktyce mechanika-operatora maszyn rolniczych rozpoznanie baryłkowatości tulei pomaga ocenić stan współpracy tłoka i pierścieni oraz podjąć decyzję o dalszej obróbce (np. honowanie) lub wymianie elementu. Kluczowe jest patrzenie na trend wartości wzdłuż długości, a nie na pojedynczy wynik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Baryłkowatość to odchyłka kształtu, w której średnica tulei jest największa w części środkowej, a mniejsza przy końcach. W pomiarach w kilku przekrojach wzdłuż długości widać wtedy "wybrzuszenie" w środku. Taka cecha wpływa na współpracę tłoka i pierścieni.
W baryłkowatości maksimum średnicy wypada w środku długości elementu. W siodłowatości jest odwrotnie: w środku pojawia się minimum średnicy, a wartości rosną ku końcom. Najprościej: baryłkowatość = kształt wypukły, siodłowatość = kształt wklęsły.
Stożkowatość oznacza, że średnica zmienia się wzdłuż długości w jednym kierunku (rośnie lub maleje), tworząc kształt zbliżony do stożka. W wynikach pomiarów w kolejnych przekrojach widać wtedy trend monotoniczny, bez wyraźnego maksimum w środku.
Owalność to różnica średnic w tym samym przekroju, ale mierzonych w różnych kierunkach (np. prostopadłych). Wykrywa się ją, gdy w jednym przekroju wykonasz co najmniej dwa pomiary pod różnymi kątami. Same przekroje wzdłuż długości nie wystarczą, jeśli brak kierunków pomiaru.
Traktuj przekroje jako punkty kontrolne wzdłuż długości tulei. Porównaj wartości: jeśli w środku jest największa średnica, wskazuje to na baryłkowatość; jeśli w środku jest najmniejsza, na siodłowatość; jeśli wartości rosną/maleją od końca do końca, na stożkowatość.
Odchyłki kształtu wpływają na szczelność układu tłok–pierścienie–cylinder, zużycie oleju i kompresję. Niewłaściwy kształt może powodować przedmuchy spalin, spadek mocy i przyspieszone zużycie pierścieni. Dlatego kontrola tulei pomaga podjąć decyzję o naprawie.
W praktyce stosuje się średnicówkę (czujnikową lub mikrometryczną) do pomiaru średnicy wewnętrznej oraz mikrometr zewnętrzny do wzorcowania. Ważne jest utrzymanie stałej temperatury i powtarzalnej techniki pomiaru, bo małe błędy dają złą diagnozę odchyłki.
Na baryłkowatość wskazuje układ: mało–więcej–więcej–mało (maksimum w środku długości). Na stożkowatość wskazuje układ rosnący lub malejący przez wszystkie przekroje (np. mało–średnio–więcej–najwięcej). Kluczowy jest kształt trendu, nie pojedynczy pomiar.
Najczęstsze błędy to: pomylenie "wybrzuszenia" z "pochyleniem" (baryłkowatość vs stożkowatość), analizowanie tylko jednego przekroju oraz nieuwzględnienie kierunku pomiaru przy owalności. Często też myli się siodłowatość z baryłkowatością przez brak szkicu trendu.
Ćwicz rozpoznawanie wzorców zmian średnicy wzdłuż długości i w przekroju (kierunki 0°/90°). Rysuj prosty wykres: przekrój vs średnica, bo ułatwia identyfikację baryłkowatości, siodłowatości i stożkowatości. Powtórz też nazwy i definicje odchyłek.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Baryłkowatość to odchyłka, w której średnica elementu cylindrycznego jest największa w części środkowej, a mniejsza przy końcach."

Źródła:

  • ISO 1101:2017, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out (terminologia i klasyfikacja tolerancji geometrycznych)
  • ISO 12180-1:2011, Geometrical product specifications (GPS) — Cylindricity — Part 1: Vocabulary and parameters of cylindricity (pojęcia związane z kształtem elementów cylindrycznych)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii warsztatowej (dział: odchyłki kształtu i położenia)
  • Materiały dydaktyczne z diagnostyki i napraw silników (kontrola tulei cylindrowych)
  • Normy GPS dotyczące tolerancji geometrycznych (do zrozumienia terminologii)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego