KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 36.
Na podstawie zamieszczonych w tabeli danych łożysk dobierz łożysko do silnika o średnicy wału d = 12 mm, średnicy wewnętrznej tarczy łożyskowej D = 28 mm i szerokości tarczy łożyskowej B = 8 mm.
Ilustracja przedstawia tabelę zawierającą dane dotyczące łożysk, które mogą być używane w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór łożyska wykonuje się przez zgodność wymiarów d/D/B.
Dla wału d=12 mm oraz tarczy (gniazda) o D=28 mm i szerokości B=8 mm pasuje łożysko o wymiarach 12×28×8. Takie wymiary ma łożysko oznaczone 6001; pozostałe opcje mają inne D lub B.

Pełne wyjaśnienie:

W doborze łożyska do silnika (lub innego węzła łożyskowego) punktem wyjścia są wymiary graniczne łożyska, zwykle podawane jako:

  • d – średnica otworu łożyska (musi pasować do średnicy wału),
  • D – średnica zewnętrzna łożyska (musi pasować do gniazda w tarczy łożyskowej/oprawie),
  • B – szerokość łożyska (musi zmieścić się w tarczy/oprawie i odpowiadać konstrukcji).

W zadaniu podano: d = 12 mm, D = 28 mm, B = 8 mm. Oznacza to, że szukamy łożyska o wymiarach 12×28×8.

Odpowiedź "6001" jest poprawna, ponieważ w typowych zestawieniach katalogowych łożysk kulkowych zwykłych (seria 6) oznaczenie 6001 odpowiada właśnie wymiarom 12×28×8. Dzięki temu spełnia jednocześnie wszystkie trzy warunki: średnicę wału, średnicę gniazda oraz wymaganą szerokość.

Pozostałe propozycje są błędne, bo nie spełniają kompletu wymiarów d/D/B:

  • "6200" – należy do innej serii i ma inne wymiary zewnętrzne/szerokość niż wymagane w zadaniu, więc nie dopasuje się do tarczy łożyskowej.
  • "6301" – to większa seria; nawet jeśli część oznaczeń może kojarzyć się z d=12, to wymiary D i/lub B są inne, co uniemożliwi prawidłowy montaż w gnieździe o D=28 i B=8.
  • "6700" – to oznaczenie z cienkościennej serii; typowo ma inne wymiary (w szczególności D i B), więc nie spełni podanych parametrów tarczy łożyskowej.

Wskazówka egzaminacyjna: nie wybieraj łożyska tylko po średnicy wału. Zawsze sprawdzaj pełną trójkę d/D/B, bo to najczęstsza pułapka w zadaniach katalogowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
d to średnica otworu łożyska (pasuje do wału), D to średnica zewnętrzna (pasuje do gniazda w tarczy/oprawie), a B to szerokość łożyska. W doborze muszą zgadzać się wszystkie trzy wartości, inaczej łożysko nie da się poprawnie zamontować.
W praktyce robi się to przez tabelę katalogową: wyszukujesz wiersz, w którym d=12, D=28, B=8. Dla łożysk kulkowych zwykłych taki zestaw wymiarów odpowiada oznaczeniu 6001. To typowe zadanie "dobór z tabeli".
Bo dla tego samego d występuje wiele łożysk o różnych D i B (różne serie i wykonania). Jeśli dobierzesz wyłącznie po d, łożysko może nie wejść w gniazdo tarczy łożyskowej albo będzie miało inną szerokość, co zaburzy montaż i osiowanie.
Najczęściej: (1) pomylenie d z D, (2) pominięcie szerokości B, (3) wybór "podobnego" numeru (np. 6200 zamiast 6001) bez sprawdzenia tabeli, (4) zakładanie, że "skoro pasuje do wału", to reszta też będzie pasować.
W typowych seriach łożysk normalizowanych oznaczenie w dużej mierze wiąże się z wymiarami, ale w praktyce należy potwierdzić je w katalogu producenta. Mogą występować odmiany (np. uszczelnienia, luzy, koszyki), które nie zmieniają d/D/B, ale wpływają na dobór eksploatacyjny.
Podczas naprawy lub remontu silnika, gdy wymieniasz łożyska i musisz zapewnić zgodność z wałem oraz gniazdem w tarczy. Dobór pod tarczę jest krytyczny, bo niewłaściwe D lub B uniemożliwi montaż albo spowoduje niewłaściwe osadzenie i szybsze zużycie.
Musisz dopasować średnicę zewnętrzną łożyska D do średnicy gniazda w tarczy/oprawie. Jeśli gniazdo ma 28 mm, łożysko też musi mieć D=28 mm (z uwzględnieniem pasowania, które dobiera się osobno). Gdy D jest inne, montaż będzie niemożliwy.
Tak. Szerokość B wpływa na to, czy łożysko wejdzie w przestrzeń tarczy/oprawy i czy zachowasz właściwe położenie osiowe wirnika. Przy innym B mogą nie pasować dystanse, pokrywy lub pierścienie osadcze, a łożysko będzie pracować w złych warunkach.
Poza wymiarami liczą się m.in.: typ łożyska, prędkość obrotowa, obciążenia, sposób smarowania, temperatura, warunki środowiskowe oraz wykonanie (np. uszczelnienie, luz promieniowy). W zadaniach tabelarycznych zwykle sprawdza się jednak tylko dopasowanie d/D/B.
Przećwicz czytanie tabel i katalogów: zawsze szukaj kompletu d/D/B, a dopiero potem numeru łożyska. Ucz się na przykładach z silników (tarcza łożyskowa, wał). Dobrą metodą jest robienie krótkich "trójek wymiarów" i dopasowywanie do oznaczeń z katalogu.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Dobór łożyska wykonuje się przez zgodność wymiarów d/D/B.Dla wału d=12 mm oraz tarczy (gniazda) o D=28 mm i szerokości B=8 mm pasuje łożysko o wymiarach 12×28×8."

Źródła:

  • ISO 15:2017 Rolling bearings — Radial bearings — Boundary dimensions, tabela wymiarów granicznych (d, D, B)
  • SKF Rolling bearings catalogue (online) – pozycja 6001, wymiary 12×28×8: https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings/ball-bearings/deep-groove-ball-bearings/productid-6001 (dostęp 2026-03-01)
  • Schaeffler (FAG/INA) – katalog/portal produktów, 6001, wymiary graniczne: https://www.schaeffler.de/en/products-and-solutions/industrial/product-portfolio/rolling-bearings/ball-bearings/deep-groove-ball-bearings/ (wyszukiwanie: 6001) (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (np. tabele wymiarów serii 6xx/62xx/63xx)
  • Podstawy maszyn elektrycznych: budowa łożyskowania silników
  • Materiały dydaktyczne z eksploatacji maszyn i urządzeń elektrycznych (łożyskowanie, montaż, smarowanie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego