KWALIFIKACJA MEC3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 36.
Na przedstawionym rysunku połączenie gwintowe zostało zabezpieczone przed odkręceniem za pomocą nakrętki koronowej oraz
Ilustracja przedstawia połączenie gwintowe zabezpieczone przed odkręceniem za pomocą nakrętki koronowej oraz zawleczki.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Nakrętka koronowa ma nacięcia (korony), które po dokręceniu ustawia się względem otworu w trzpieniu śruby lub sworznia. Przez ten otwór przekłada się zawleczkę, a jej zagięte końce blokują nakrętkę, uniemożliwiając samoodkręcenie pod wpływem drgań.

Pełne wyjaśnienie:

Połączenia gwintowe w maszynach często pracują w warunkach drgań i zmiennych obciążeń. W takich sytuacjach sama siła tarcia na gwincie może nie wystarczyć do utrzymania dokręcenia, dlatego stosuje się dodatkowe zabezpieczenia przed samoodkręceniem.

Nakrętka koronowa to nakrętka z podłużnymi nacięciami na obwodzie (tzw. "korona"). Rozwiązanie to współpracuje z zawleczką w następujący sposób:

  • na trzpieniu śruby lub sworznia wykonany jest poprzeczny otwór,
  • po dokręceniu nakrętki dobiera się takie ustawienie, aby jedno z nacięć pokryło się z otworem,
  • przez otwór przeprowadza się zawleczkę,
  • końce zawleczki odgina się, aby nie mogła się wysunąć.

Dlatego odpowiedź "zawleczki" jest właściwa: zawleczka stanowi mechaniczny "zatrzask", który uniemożliwia obrót nakrętki względem trzpienia.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, ponieważ dotyczą innych typów połączeń lub innych funkcji:

  • "wpustu" używa się do połączeń wał–piasta (np. koło pasowe na wale) w celu przenoszenia momentu, a nie do blokowania nakrętek koronowych.
  • "nitu" dotyczy połączeń nierozłącznych (nitowanych). Nit nie jest typowym elementem zabezpieczającym nakrętkę koronową w połączeniu gwintowym.
  • "pierścienia" może odnosić się do pierścieni osadczych lub zabezpieczających elementy na wałach, ale nie stanowi standardowego, bezpośredniego zabezpieczenia nakrętki koronowej przed odkręceniem w tym układzie.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu pojawia się nakrętka koronowa, prawie zawsze należy szukać węzła z otworem w trzpieniu i elementu przechodzącego przez ten otwór (zawleczki) jako blokady obrotu nakrętki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Nakrętka koronowa to nakrętka z podłużnymi nacięciami na górnej części. Służy do zabezpieczania połączenia gwintowego przed samoodkręceniem, zwykle we współpracy z otworem w trzpieniu śruby lub sworznia i elementem blokującym (najczęściej zawleczką).
Po dokręceniu nakrętki jedno z nacięć ustawia się w osi otworu w trzpieniu. Przez otwór wkłada się zawleczkę, a jej końce odgina. Zawleczka tworzy mechaniczną blokadę, przez co nakrętka nie może się swobodnie obracać i odkręcać pod wpływem drgań.
Drgania i zmienne obciążenia mogą stopniowo zmniejszać docisk w połączeniu gwintowym, co sprzyja samoodkręcaniu. Nakrętka koronowa z dodatkową blokadą (np. zawleczką) wprowadza zabezpieczenie mechaniczne, które nie opiera się wyłącznie na tarciu w gwincie.
Zawleczka jest zwykle pokazana jako element przechodzący poprzecznie przez otwór w trzpieniu, z końcami odgiętymi po obu stronach. Na rysunku widać też nacięcia nakrętki (koronę). Kluczowa jest relacja: zawleczka przechodzi przez trzpień i "przechwytuje" nakrętkę.
Nie w typowym znaczeniu. Wpust służy do przenoszenia momentu między wałem a piastą i nie jest elementem blokującym obrót nakrętki na gwincie. W zadaniach egzaminacyjnych wpust wiąże się raczej z połączeniami wał–piasta, a nie z zabezpieczaniem nakrętek.
Najczęściej myli się funkcję elementów: wybiera się "pierścień" lub "wpust", bo kojarzą się z zabezpieczeniem albo montażem. Warto zapamiętać schemat: nakrętka koronowa + otwór w trzpieniu + element przechodzący przez otwór = zawleczka jako blokada obrotu.
Gdy nie ma otworu w trzpieniu, gdy wymagany jest szybki montaż, albo gdy konstrukcja przewiduje inny sposób blokady. W praktyce spotyka się m.in. podkładki zabezpieczające, nakrętki samohamowne czy środki do zabezpieczania gwintów. Wybór zależy od obciążeń i serwisu.
Musi istnieć otwór poprzeczny w trzpieniu (śruby/sworzniu), a nacięcia nakrętki muszą dać się ustawić tak, aby jedno z nich pokryło się z otworem. Dodatkowo trzeba dobrać zawleczkę o odpowiedniej średnicy i poprawnie odgiąć jej końce, by nie wypadła.
Nit służy do tworzenia połączeń nierozłącznych przez trwałe odkształcenie materiału nitu. Zabezpieczenie nakrętki koronowej ma być rozłączne i serwisowalne (można wyjąć zawleczkę i odkręcić nakrętkę). Nit nie pełni tu typowej roli ani nie pasuje do idei połączenia gwintowego.
Ćwicz identyfikację na zdjęciach i rysunkach: nakrętka koronowa z zawleczką, nakrętka samohamowna, podkładki sprężyste i zaginane. Ucz się przez skojarzenia funkcji: co blokuje obrót, co zwiększa tarcie, a co unieruchamia element osiowo. To skraca czas na zadaniu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 66% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że nakrętka koronowa ma nacięcia (korony), które po dokręceniu ustawia się względem otworu w trzpieniu śruby lub sworznia.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Nakrętka koronowa" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Nakr%C4%99tka_koronowa (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Zawleczka" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Zawleczka (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "Castle nut" — https://en.wikipedia.org/wiki/Castle_nut (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki do montażu maszyn i urządzeń (działy: połączenia rozłączne, połączenia gwintowe)
  • Tablice i katalogi elementów złącznych (nakrętki koronowe, zawleczki, zabezpieczenia)
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego: oznaczenia i przedstawianie elementów złącznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego