KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 19.
Na rysunku pokazano schemat ideowy zasilacza stabilizowanego, w którym uszkodzeniu uległ stabilizator napięcia zaznaczony symbolem X. Ze względu na uszkodzenie obudowy stabilizatora nie jest możliwa identyfikacja jego oznaczeń. Zgodnie z instrukcją serwisową zasilacza wartości zaznaczonych na rysunku napięć i prądów są następujące: U1 = 20 V, U2= 15 V, I = 1,8 A. W tabeli wymieniono listę dostępnych zamienników stabilizatora wraz z wartościami wybranych parametrów elektrycznych. Jako zamiennik należy użyć stabilizatora oznaczonego symbolem
Ilustracja przedstawia schemat ideowy zasilacza stabilizowanego oraz tabelę z listą zamienników stabilizatora napięcia.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny dobór zamiennika wynika z wymaganego napięcia wyjściowego 15 V oraz prądu obciążenia 1,8 A.
Stabilizatory z serii 78xx są dodatnie, a "15" oznacza 15 V. Warianty o mniejszej wydajności prądowej mogą nie przenieść 1,8 A, a stabilizator serii 79xx daje napięcie ujemne.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba dobrać zamiennik stabilizatora napięcia dla zasilacza stabilizowanego, znając wartości pomiarowe: napięcie przed stabilizatorem (U1), napięcie po stabilizatorze (U2) oraz prąd obciążenia (I). Kluczowe są dwie cechy dobieranego elementu: wymagane napięcie wyjściowe oraz wymagana wydajność prądowa.

  • Napięcie wyjściowe: skoro U2 = 15 V, potrzebny jest stabilizator o stałym napięciu wyjściowym 15 V. W rodzinie 78xx końcówka "15" oznacza właśnie 15 V na wyjściu.
  • Polaryzacja: stabilizatory z serii 78xx są typowo stabilizatorami dodatnimi. Seria 79xx dotyczy stabilizatorów ujemnych, więc element z tej rodziny nie będzie właściwym zamiennikiem dla dodatniego napięcia +15 V.
  • Prąd obciążenia: I = 1,8 A oznacza, że stabilizator musi przenosić co najmniej 1,8 A w pracy ciągłej (z odpowiednim chłodzeniem). Wersje o mniejszej dopuszczalnej obciążalności prądowej będą ryzykowne: mogą się przegrzewać, wchodzić w ograniczenie prądowe i powodować spadek napięcia, a nawet ulegać awarii.

Dlatego poprawny jest wybór LM78S15: zapewnia dodatnie 15 V i jest wariantem o podwyższonej wydajności prądowej w porównaniu do lżejszych odmian tej rodziny.

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne?

  • "LM7805" ma inne napięcie wyjściowe (5 V), więc nie spełnia warunku U2 = 15 V.
  • "LM79L15" należy do serii 79xx, czyli stabilizatorów ujemnych (ujemne 15 V), a dodatkowo litera "L" bywa kojarzona z małymi prądami; to nie pasuje do dodatniego wyjścia i obciążenia 1,8 A.
  • "LM78M15" daje 15 V dodatnie, ale jest zwykle wersją o mniejszym prądzie wyjściowym niż wymagane 1,8 A, więc może nie spełnić warunku obciążenia.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal napięcie i znak na wyjściu (np. 15 V dodatnie), potem sprawdź rodzinę (78xx vs 79xx), a na końcu dopasuj prąd i warunki pracy (straty mocy, radiator). To ogranicza typowe pomyłki wynikające z podobnych oznaczeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Seria 78xx oznacza typowo liniowe stabilizatory napięcia dodatniego o stałej wartości wyjściowej. Dwie ostatnie cyfry zwykle wskazują napięcie w woltach (np. 7815 ≈ 15 V). W zadaniach egzaminacyjnych to pierwszy trop do ustalenia polaryzacji i wartości napięcia.
Seria 79xx dotyczy stabilizatorów ujemnych, czyli takich, które generują napięcie o znaku minus względem masy (np. −15 V). Różnica względem 78xx jest kluczowa: nawet przy tej samej liczbie "15" element 79xx nie jest zamiennikiem dla dodatniego +15 V.
Dobór zaczyna się od pomiaru lub danych serwisowych: ustalasz napięcie wyjściowe (np. 15 V), polaryzację (dodatnia/ujemna) oraz prąd obciążenia. Następnie porównujesz te wymagania z parametrami zamienników w tabeli lub datasheet.
Jeśli stabilizator ma zbyt małą wydajność prądową, może wejść w ograniczenie prądowe, obniżyć napięcie wyjściowe i przegrzewać się. Skutkiem są restarty układu, zakłócenia pracy, a nawet uszkodzenie stabilizatora. Dlatego prąd dopuszczalny powinien być co najmniej równy wymaganemu (z zapasem).
Nie. Stabilizator 5 V zapewni zbyt niskie napięcie dla odbiornika zaprojektowanego na 15 V, co zwykle powoduje nieprawidłową pracę lub brak działania urządzenia. Zamiennik musi mieć to samo napięcie wyjściowe (tu: 15 V) i właściwą polaryzację.
W zadaniach szkolnych i w wielu rodzinach elementów przyjmuje się, że 78xx to stabilizatory dodatnie, a 79xx ujemne. To nie zastępuje sprawdzenia datasheet, ale jest skuteczną regułą na egzaminie. Dodatkowo znak napięcia wynika z tego, jak stabilizator jest włączony w układ.
Napięcie wejściowe musi być wystarczająco wyższe od wyjściowego, aby stabilizator mógł stabilizować (zależnie od typu i "spadku" na stabilizatorze). Ma też wpływ na straty mocy i grzanie. W praktyce sprawdza się w datasheet dopuszczalne zakresy i warunki termiczne.
Bo moc tracona w stabilizatorze rośnie z różnicą napięć i prądem: im większe (Uwe − Uwy) oraz im większy prąd, tym więcej ciepła do odprowadzenia. Bez radiatora lub przy złym montażu termicznym element może osiągać zbyt wysoką temperaturę i ograniczać prąd albo ulec uszkodzeniu.
Najczęstsze pomyłki to: wybór serii 79xx zamiast 78xx (mylenie podobnych symboli), wybór właściwego napięcia, ale zbyt małego prądu dopuszczalnego, oraz ignorowanie różnicy między napięciem wejściowym i wyjściowym. Pomaga schemat: napięcie → znak → prąd.
Przećwicz rozpoznawanie rodzin stabilizatorów (78xx/79xx), czytanie prostych schematów zasilaczy (mostek, filtr, stabilizator) oraz dobór elementu po parametrach z tabeli. Warto też przejrzeć kilka datasheet, aby rozumieć prąd maksymalny, temperaturę i wymagania chłodzenia.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 69% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Poprawny dobór zamiennika wynika z wymaganego napięcia wyjściowego 15 V oraz prądu obciążenia 1,8 A.Stabilizatory z serii 78xx są dodatnie, a "15" oznacza 15 V."

Źródła:

  • Texas Instruments, "LM78Sxx Series 2-A Positive Voltage Regulators" (karta katalogowa/datasheet) – parametry napięć wyjściowych i prądu wyjściowego, https://www.ti.com/ (wyszukiwarka produktu LM78S15) – dostęp 2026-03-02
  • Texas Instruments, "LM78xx/LM7805 Positive Voltage Regulator" (karta katalogowa/datasheet) – interpretacja oznaczeń 78xx oraz przykład LM7805 (5 V), https://www.ti.com/ (strony produktów/datasheet) – dostęp 2026-03-02
  • Texas Instruments, "LM79xx Negative Voltage Regulators" (karta katalogowa/datasheet) – rozróżnienie serii 79xx jako stabilizatorów ujemnych, https://www.ti.com/ (strony produktów/datasheet) – dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Karty katalogowe (datasheet) stabilizatorów z serii 78xx i 79xx
  • Podręcznik z podstaw elektroniki analogowej (zasilacze, stabilizacja napięcia)
  • Noty aplikacyjne producentów dotyczące stabilizatorów liniowych i odprowadzania ciepła

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego