Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2021



PYTANIE NR 26.
Na rysunku przedstawiono
Ilustracja przedstawia transoptor szczelinowy, który jest elementem elektronicznym używanym w mechatronice.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transoptor szczelinowy to element optoelektroniczny z nadajnikiem i odbiornikiem umieszczonymi naprzeciw siebie, rozdzielonymi szczeliną, w której przerywa się wiązkę światła. Taka budowa odróżnia go od fotorezystora (pojedynczy czujnik światła) oraz od mostka prostowniczego i tranzystora.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna jest odpowiedź "transoptor szczelinowy", ponieważ ten element ma charakterystyczną konstrukcję: w jednej obudowie znajdują się dwa tory – nadajnik (zwykle dioda IR) i odbiornik (fototranzystor lub fotodioda) – ustawione naprzeciw siebie. Pomiędzy nimi jest szczelina, w którą wsuwa się przesłonę (np. tarczę z wycięciami). Przerywanie wiązki powoduje zmianę sygnału na wyjściu, co daje impulsy lub informację o obecności/położeniu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "tranzystor unipolarny" (MOSFET/JFET) jest elementem półprzewodnikowym sterowanym napięciem/prądem bramki i nie ma szczeliny optycznej ani pary nadajnik–odbiornik. Jego obudowa i symbol nie przedstawiają bariery optycznej.
  • "mostek prostowniczy" służy do prostowania napięcia przemiennego. Typowo składa się z czterech diod i ma wyprowadzenia oznaczające wejście AC oraz wyjście "+" i "−". Nie pracuje na zasadzie przerywania wiązki światła.
  • "fotorezystor" (LDR) zmienia rezystancję pod wpływem oświetlenia, ale jest pojedynczym czujnikiem światła – nie zawiera zintegrowanego nadajnika świecącego i nie tworzy szczeliny do wprowadzania przesłony. Częsty błąd wynika z utożsamienia każdego "elementu światłoczułego" z fotorezystorem.

W praktyce transoptory szczelinowe spotyka się w enkoderach, licznikach impulsów, czujnikach krańcowych i układach detekcji obecności elementów. Na egzaminie warto szukać cechy rozstrzygającej: obecności szczeliny oraz dwóch przeciwległych części optycznych w jednej obudowie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest transoptor szczelinowy i do czego służy?
Transoptor szczelinowy to czujnik optyczny z nadajnikiem i odbiornikiem po przeciwnych stronach szczeliny. Włożenie przesłony lub tarczy szczelinowej przerywa wiązkę i zmienia sygnał wyjściowy. Stosuje się go m.in. w enkoderach, licznikach impulsów i czujnikach położenia.
Jak rozpoznać na rysunku transoptor szczelinowy?
Najbardziej charakterystyczna jest szczelina w obudowie oraz "dwie strony" elementu (nadajnik i odbiornik) ustawione naprzeciw siebie. Na schematach często widać symbol diody świecącej skierowanej na element światłoczuły, rozdzielone mechanicznie przerwą.
Dlaczego fotorezystor to nie to samo co transoptor?
Fotorezystor (LDR) jest pojedynczym elementem zmieniającym opór pod wpływem oświetlenia z zewnątrz. Transoptor szczelinowy ma własny nadajnik światła i odbiornik w jednej obudowie oraz szczelinę na przesłonę. Działa więc jak bariera optyczna, a nie "czujnik natężenia światła".
Czy transoptor szczelinowy zapewnia separację galwaniczną?
W wielu zastosowaniach transoptory (w tym szczelinowe) mogą zapewniać rozdzielenie elektryczne toru wejściowego i wyjściowego, bo informacja przenoszona jest światłem. Jednak w praktyce zależy to od konkretnej konstrukcji układu i sposobu zasilania obu stron czujnika.
Jakie zastosowanie ma transoptor szczelinowy w enkoderze?
W enkoderze tarcza z nacięciami obraca się w szczelinie transoptora. Kolejne przerwania wiązki powodują powstawanie impulsów, które sterownik zlicza. Na tej podstawie wyznacza się prędkość obrotową, przemieszczenie lub położenie, co jest typowe w układach mechatronicznych.
Dlaczego mostek prostowniczy nie pasuje do elementu z "szczeliną"?
Mostek prostowniczy jest elementem energoelektroniki do zamiany AC na DC i nie ma części optycznych ani przerwy mechanicznej do wprowadzania przesłony. Jeśli na rysunku widać "widełki"/szczelinę i układ nadajnik–odbiornik, jest to wskazówka na czujnik optyczny, nie prostownik.
Jak odróżnić tranzystor unipolarny od elementu optycznego na rysunku?
Tranzystor unipolarny (np. MOSFET) nie ma szczeliny i nie przedstawia pary nadajnik–odbiornik. Na schemacie ma bramkę, dren i źródło, a na zdjęciu zwykle zwartą obudowę bez "okna" optycznego. Element optyczny często pokazuje kierunek promieniowania lub barierę.
Jakie są typowe błędy na egzaminie przy rozpoznawaniu transoptorów?
Najczęściej myli się: (1) każdy czujnik światła z fotorezystorem, (2) elementy z wieloma wyprowadzeniami z mostkiem prostowniczym, oraz (3) fototranzystor w transoptorze z "zwykłym" tranzystorem. Pomaga szukanie cechy kluczowej: szczeliny i dwóch stron optycznych.
Kiedy stosuje się czujnik szczelinowy zamiast fotorezystora?
Czujnik szczelinowy stosuje się, gdy potrzebna jest informacja dwustanowa lub impulsowa (przerwanie/nieprzerwanie wiązki), duża powtarzalność i odporność na zakłócenia od oświetlenia otoczenia. Fotorezystor lepiej nadaje się do prostych pomiarów jasności, ale gorzej do precyzyjnego zliczania.
Jak przygotować się do zadań z rozpoznawania elementów na rysunku?
Warto przećwiczyć zestawy zdjęć i symboli elementów: transoptory, diody, mostki, tranzystory i czujniki. Ucz się "cech rozstrzygających" (np. szczelina, oznaczenia wyprowadzeń, symbol diody/odbiornika). Na egzaminie porównuj funkcję elementu z jego typową budową.
info

Około 59% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że transoptor szczelinowy to element optoelektroniczny z nadajnikiem i odbiornikiem umieszczonymi naprzeciw siebie, rozdzielonymi szczeliną, w której przerywa się wiązkę światła.

Materiały:

  • Karty katalogowe (datasheet) transoptorów szczelinowych różnych producentów
  • Podręczniki/kompendia z optoelektroniki i czujników w automatyce
  • Instrukcje serwisowe urządzeń z enkoderami optycznymi
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego