KWALIFIKACJA ELM6 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 37.
Na rysunku przedstawiono fragment programu sterownika PLC, napisanego w języku SFC. Jaki będzie przebieg sygnału na wyjściu Q0.1 sterownika po wykonaniu przez program działań w krokach 2 i 3? Na wykresach czas 0 s oznacza początek kroku 2.
Ilustracja przedstawia fragment programu sterownika PLC w języku SFC (Sequential Function Chart), używanego w kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny przebieg wynika z kolejnych działań programu w krokach 2 i 3 oraz z przyjętej osi czasu (0 s = start kroku 2). Jeżeli w kroku 2 Q0.1 jest utrzymywane w stanie wysokim przez 2 s, a w kroku 3 przez 1 s wymuszany jest stan niski, to na wykresie widać najpierw 2 s "1", a potem 1 s "0".

Pełne wyjaśnienie:

W języku SFC (Sequential Function Chart) logika sterowania jest oparta o kroki i tranzycje. W danym kroku wykonywane są przypisane do niego akcje, które mogą wpływać na wyjścia sterownika (tu: Q0.1). Kluczowe jest także to, że w treści zadania wskazano punkt odniesienia: czas 0 s oznacza początek kroku 2. Oznacza to, że cały analizowany wykres należy "ustawić" względem startu kroku 2, a nie względem początku programu czy kroku 1.

Jeżeli program w kroku 2 powoduje utrzymanie wyjścia Q0.1 w stanie wysokim przez 2 sekundy, to od 0 s do 2 s na przebiegu powinien występować stan "1". Następnie program przechodzi do kroku 3, w którym wykonywane jest działanie skutkujące stanem niskim na Q0.1 przez 1 sekundę. Wtedy od 2 s do 3 s na przebiegu musi wystąpić stan "0". Taki układ daje jednoznaczny schemat: najpierw odcinek wysoki 2 s, potem odcinek niski 1 s.

Dlaczego pozostałe wykresy są niepoprawne?

  • Wykresy pokazujące odwróconą kolejność (najpierw "0", potem "1") ignorują fakt, że analizę zaczynamy od kroku 2, a w nim realizowane jest pierwsze z dwóch wskazanych działań.
  • Wykresy z innymi czasami trwania (np. 1 s/2 s albo 2 s/2 s) nie odpowiadają sekwencji "2 s w kroku 2" oraz "1 s w kroku 3" liczonych od startu kroku 2.
  • Wykresy z przesunięciem w czasie (np. impuls zaczyna się po 1 s) wynikają zwykle z błędnego przyjęcia punktu odniesienia (np. od początku programu lub od innego kroku), co jest wprost sprzeczne z treścią zadania.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw zaznacz na osi czasu momenty zmiany kroku (tu: 0 s i przejście z kroku 2 do 3), a dopiero potem nanieś stany wyjścia wynikające z akcji w każdym kroku. To ogranicza typowy błąd "dopasowywania" odpowiedzi na oko.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
SFC to język sekwencyjny PLC oparty na krokach i przejściach. Program opisuje kolejność stanów procesu (kroki), a przejścia określają warunki przełączania. W krokach wykonywane są akcje, które mogą sterować wyjściami, timerami i zmiennymi.
Najpierw ustal punkt odniesienia osi czasu (tu: 0 s = początek kroku 2). Potem sprawdź, kiedy sygnał jest w stanie wysokim (1) i niskim (0) oraz jak długo trwają te odcinki. Porównaj czasy z tym, co wynika z działań w kolejnych krokach SFC.
Bo bez tego łatwo o przesunięcie całego przebiegu w czasie. W SFC zmiana kroku często zmienia też sposób sterowania wyjściem. Informacja o starcie kroku 2 definiuje, od kiedy liczysz 2 s i 1 s oraz gdzie na osi czasu powinny wypadać zmiany stanu Q0.1.
Najczęstsze błędy to: mylenie punktu startu czasu, nieuwzględnienie przejścia między krokami, traktowanie akcji w kroku jak stałego przypisania niezależnego od kroku oraz wybieranie wykresu "podobnego" bez sprawdzenia długości odcinków.
W typowej interpretacji SFC działania są powiązane z aktywnością kroku, ale szczegóły zależą od rodzaju akcji (np. impulsowa, ustawiająca, kasująca) i implementacji środowiska PLC. Na egzaminie należy kierować się opisem w programie/rysunku i skutkiem czasowym wskazanym przez kroki.
Wyznacz granice czasowe: od 0 s do 2 s (działanie z kroku 2) oraz od 2 s do 3 s (działanie z kroku 3). Następnie przypisz stan wyjścia w każdym przedziale. Dopiero potem wybierz wykres, który ma identyczne odcinki "1" i "0" w tych przedziałach.
Q oznacza wyjście (output), a zapis 0.1 zwykle identyfikuje konkretny bit wyjściowy w danym obszarze/byte. Dokładna interpretacja zależy od platformy, ale na poziomie egzaminu to po prostu wskazane cyfrowe wyjście, którego przebieg masz ocenić.
SFC jest używany, gdy proces ma wyraźne etapy: start, pozycjonowanie, zacisk, obróbka, zwolnienie, powrót. To częste w stanowiskach montażowych, transporterach, maszynach pakujących i układach z siłownikami, gdzie łatwo opisać logikę jako sekwencję kroków.
W praktyce używa się obserwacji online zmiennych, trendów (wykresów) lub rejestracji zdarzeń w środowisku inżynierskim. Można też wykorzystać diagnostykę czasów kroków i znaczniki. Ważne jest, aby pomiar odnosić do momentu aktywacji kroku 2.
Zwykle nie są to obliczenia matematyczne, tylko analiza czasów i kolejności. Trzeba poprawnie odczytać, ile trwa dany krok lub akcja oraz jak wpływa to na stan wyjścia. Najczęściej wystarczy dodać czasy kolejnych etapów i dopasować do wykresu.
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawny przebieg wynika z kolejnych działań programu w krokach 2 i 3 oraz z przyjętej osi czasu (0 s = start kroku 2)."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (rozdział dotyczący SFC)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do ELM.6 dotyczące programowania PLC w SFC
  • Dokumentacja/poradniki do IEC 61131-3 (część o SFC)
  • Ćwiczenia z interpretacji wykresów czasowych sygnałów cyfrowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego