KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 39.
Na rysunku przedstawiono podstawowy schemat blokowy układu automatycznej regulacji. Znakiem X oznaczono
Ilustracja przedstawia schemat blokowy układu automatycznej regulacji, który jest związany z kwalifikacją zawodową TECHNIK
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Obiekt regulacji" to część układu, na którą działa sygnał sterujący i w której powstaje wielkość regulowana (np. prędkość, temperatura, napięcie). W klasycznym schemacie blokowym pętli regulacji jest to blok "procesu/obiektu" umieszczony za regulatorem. Pozostałe opcje dotyczą innych elementów toru sygnałowego.

Pełne wyjaśnienie:

W podstawowym układzie automatycznej regulacji (pętla ze sprzężeniem zwrotnym) wyróżnia się kilka typowych bloków: źródło wartości zadanej, element porównujący (sumator), regulator, obiekt regulacji (nazywany też procesem/plantem), tor pomiarowy (czujnik i przetwarzanie) oraz sprzężenie zwrotne.

Odpowiedź "obiekt regulacji" jest poprawna, ponieważ ten element jest "sterowany" przez regulator: otrzymuje sygnał sterujący i w odpowiedzi wytwarza wielkość wyjściową, którą chcemy utrzymać na zadanym poziomie. W praktyce może to być np. silnik z obciążeniem, grzałka z obiektem ogrzewanym albo układ zasilania, w którym napięcie wyjściowe jest stabilizowane.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w kontekście standardowego schematu blokowego:

  • "układ korekcyjny" zwykle oznacza dodatkowy człon kształtujący dynamikę (np. kompensator/filtr) w torze regulacji, a nie sam proces, na który oddziałujemy. To element pomocniczy, nie "sterowany obiekt" w sensie fizycznym.
  • "obwód wejściowy" jest pojęciem zbyt ogólnym: może dotyczyć toru doprowadzenia sygnału, kondycjonowania wejścia lub interfejsu. W schemacie regulacji kluczowe rozróżnienie dotyczy regulatora, obiektu i toru pomiarowego, a nie "obwodu wejściowego" jako osobnego bloku procesu.
  • "wzmacniacz w. cz." (wysokiej częstotliwości) jest typowym elementem torów radiowych/w.cz. i nie jest standardową nazwą bloku w podstawowym schemacie automatyki. Może istnieć wzmacniacz sygnału w torze, ale nie identyfikuje on roli "obiektu regulacji".

Wskazówka egzaminacyjna: aby rozpoznać obiekt regulacji, sprawdź, gdzie w pętli pojawia się fizyczny proces i gdzie znajduje się wyjście (wielkość regulowana), które jest następnie mierzone i zawracane w sprzężeniu zwrotnym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Obiekt regulacji to element (proces), na który działa sygnał sterujący i w którym powstaje wielkość regulowana na wyjściu. Przykładem może być silnik, grzałka lub układ zasilania, którego napięcie jest stabilizowane w pętli sprzężenia zwrotnego.
Najczęściej jest to blok umieszczony za regulatorem, którego wyjście jest mierzone i wraca przez tor pomiarowy do wejścia sumatora. Szukaj miejsca, gdzie "dzieje się" proces fizyczny: zmiana temperatury, prędkości, poziomu, napięcia itp.
Sprzężenie zwrotne porównuje wyjście z wartością zadaną i pozwala korygować sterowanie, gdy pojawią się zakłócenia lub zmiany parametrów obiektu. Dzięki temu układ utrzymuje wielkość regulowaną bliżej zadanej mimo zmian obciążenia czy warunków pracy.
Układ korekcyjny (kompensator) to dodatkowy człon w torze regulacji, który kształtuje dynamikę, np. poprawia stabilność, skraca czas regulacji lub zmniejsza przeregulowanie. Stosuje się go, gdy sam regulator nie zapewnia wymaganej jakości regulacji.
Typowo są to: wartość zadana, element porównujący (sumator), regulator, obiekt regulacji oraz tor pomiarowy z czujnikiem i sprzężeniem zwrotnym. W praktycznych urządzeniach dochodzą też elementy wykonawcze i kondycjonowanie sygnałów.
Tak, wzmacniacz może być elementem toru sygnałowego (np. wzmacnia sygnał z czujnika lub steruje elementem wykonawczym). Nie oznacza to jednak, że jest "obiektem regulacji" – obiektem jest proces/urządzenie, którego wyjście jest regulowane.
Częsty błąd wynika z patrzenia na nazwę zamiast na funkcję bloku w pętli. Jeśli ktoś nie śledzi przepływu sygnału i sprzężenia zwrotnego, łatwo pomylić obiekt z "wejściem" lub "korekcją", bo te słowa brzmią ogólnie technicznie.
W elektronice obiektem regulacji bywa np. układ zasilacza impulsowego (regulowane napięcie/prąd), układ termiczny (regulowana temperatura radiatora), napęd z czujnikiem prędkości (regulowana prędkość) albo przetwornica z pętlą sprzężenia zwrotnego.
Podobne zadania dotyczą wskazania regulatora, czujnika, toru pomiarowego lub miejsca porównania z wartością zadaną. Często wymagają też odróżnienia zakłócenia od sygnału zadanego oraz wskazania, gdzie w pętli powstaje sygnał błędu.
Ćwicz "czytanie pętli": zaznacz strzałkami kierunek sygnału, wskaż gdzie jest błąd regulacji, a gdzie wyjście mierzone i zawracane. Dla każdego bloku dopisz jednym zdaniem rolę: kto steruje, kto jest sterowany, kto mierzy, a kto porównuje.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: ""Obiekt regulacji" to część układu, na którą działa sygnał sterujący i w której powstaje wielkość regulowana (np. prędkość, temperatura, napięcie)."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Automatyka - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sprz%C4%99%C5%BCenie_zwrotne - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Regulator - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podstawy automatyki i regulacji (rozdziały o schematach blokowych i sprzężeniu zwrotnym)
  • Notatki z pracowni: analiza pętli regulacji w zasilaczach ze sprzężeniem zwrotnym
  • Ćwiczenia: rozpoznawanie elementów na różnych schematach blokowych (regulator–obiekt–czujnik–element wykonawczy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego