KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 35.
Na rysunku przedstawiono program realizowany przez sterownik. Do wejścia I01 dołączono przycisk monostabilny NO, a do wyjścia Q01 – lampkę. W odpowiedzi na wciśnięcie, przytrzymanie i zwolnienie przycisku lampka
Ilustracja przedstawia schemat drabinkowy (LAD) używany w programowaniu sterowników PLC, co jest typowe dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Lampka "mignie, gdy przycisk jest zwalniany", ponieważ program sterownika reaguje na krótkotrwałe zdarzenie zmiany stanu wejścia I01 z 1 na 0 (zbocze opadające). Wtedy na wyjściu Q01 pojawia się impuls, a nie stan podtrzymany, więc nie świeci stale podczas trzymania ani po zwolnieniu.

Pełne wyjaśnienie:

Przycisk monostabilny NO (normalnie otwarty) działa tak, że:

  • po wciśnięciu jego styk się zamyka i wejście I01 przechodzi w stan "1",
  • podczas trzymania utrzymuje "1",
  • po zwolnieniu styk wraca do stanu otwartego i I01 przechodzi z "1" na "0".

W zadaniu kluczowe jest to, że pokazany program nie steruje Q01 bezpośrednio stanem I01, tylko wykorzystuje logikę wykrywania zbocza, czyli reaguje na sam moment zmiany sygnału. Jeżeli w programie zastosowano detekcję zbocza opadającego (zmiana 1→0), to zdarzenie występuje dokładnie w chwili zwalniania przycisku. W odpowiedzi na to zdarzenie sterownik generuje krótkie załączenie (impuls) na wyjściu Q01, dlatego lampka nie świeci ciągle, lecz jedynie "miga".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Odpowiedź "świeci, gdy przycisk jest zwolniony" opisuje sytuację podtrzymania świecenia po puszczeniu przycisku. To byłoby typowe dla zapamiętania stanu (np. przerzutnika) lub odwrotnej logiki, a nie dla impulsu ze zbocza.
  • Odpowiedź "mignie, gdy przycisk jest wciskany" pasowałaby do detekcji zbocza narastającego (0→1). W tym zadaniu reakcja jest przypisana do zwalniania, więc to inny typ zbocza.
  • Odpowiedź "świeci, gdy przycisk jest trzymany" odpowiadałaby prostemu sterowaniu: Q01 = I01. Wtedy lampka świeciłaby przez cały czas trzymania, bez efektu pojedynczego mignięcia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się słowo "mignie", zwykle oznacza to impuls lub działanie jednocyklowe, a więc reakcję na zbocze, a nie na stan ustalony wejścia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Monostabilny NO to przycisk chwilowy, normalnie otwarty. W stanie spoczynku nie podaje sygnału na wejście (zwykle "0"), a dopiero podczas wciśnięcia zamyka styk i daje "1". Po puszczeniu sam wraca do stanu otwartego, więc sygnał znika.
Trzeba sprawdzić, czy logika wyzwala zdarzenie przy przejściu sygnału 0→1 (zbocze narastające, typowo "wciśnięcie" NO) czy 1→0 (zbocze opadające, typowo "zwolnienie" NO). W praktyce pomaga opis bloku "R_TRIG/F_TRIG" lub symbolika użyta na rysunku.
Mignięcie zwykle oznacza, że wyjście zostało załączone tylko na krótki impuls (np. jeden cykl skanowania PLC albo impuls czasowy). Dzieje się tak przy detekcji zbocza: program reaguje na moment zmiany stanu wejścia, a nie na jego utrzymywanie.
Zbocze opadające to przejście sygnału z "1" na "0". Dla przycisku NO będzie to typowo moment zwalniania (bo po puszczeniu styk się otwiera). Wykrycie zbocza opadającego służy do generowania pojedynczego zdarzenia, np. impulsu na wyjściu.
Stosuje się je, gdy akcja ma nastąpić dopiero po zakończeniu świadomego wciśnięcia, np. potwierdzenie ustawienia, zamknięcie kroku sekwencji, zapis parametru. Zmniejsza to ryzyko przypadkowego wyzwolenia przy krótkim dotknięciu i bywa wygodne w sekwencjach krokowych.
Najczęściej myli się stan z impulsem (zakłada się świecenie "dopóki przycisk wciśnięty", choć program daje tylko krótki impuls). Drugi błąd to pomieszanie NO z NC, przez co uczeń odwraca logikę. Trzeci to ignorowanie zboczy i traktowanie rysunku jak prostego połączenia I→Q.
Zwykle nie. Jeśli program nie ma elementu podtrzymania (np. przerzutnika, zatrzasku, samopodtrzymania), to po zniknięciu warunku wyjście wraca do "0". Świecenie po zwolnieniu wymaga więc logiki pamiętającej stan albo osobnego timera/podtrzymania.
PLC wykonuje program w cyklu: odczyt wejść, obliczenie logiki, zapis wyjść. Jeżeli blok zbocza generuje impuls tylko na jeden cykl, to lampka załączy się bardzo krótko. W praktyce mignięcie może być ledwo widoczne albo widoczne, jeśli jest to lampka sygnalizacyjna/LED i cykl jest odpowiednio długi.
Najprościej wejść w podgląd online i obserwować jednocześnie stan wejścia I01 oraz wyjścia Q01. Następnie wcisnąć, przytrzymać i zwolnić przycisk. Jeśli Q01 pojawia się tylko w momencie puszczenia, to jest reakcja na zbocze opadające; jeśli przy wciśnięciu, to na zbocze narastające.
Najczęściej są to funkcje/bloki wykrywania zbocza (narastającego lub opadającego) oraz ewentualnie generator impulsu (monostabilny czasowy), jeśli impuls ma trwać dłużej niż jeden cykl. W zadaniach egzaminacyjnych "mignięcie" często oznacza właśnie taki impuls zdarzeniowy.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Lampka "mignie, gdy przycisk jest zwalniany", ponieważ program sterownika reaguje na krótkotrwałe zdarzenie zmiany stanu wejścia I01 z 1 na 0 (zbocze opadające)."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis języków LD/FBD oraz typowych bloków/funkcji zdarzeniowych i cyklu programu)

Materiały:

  • Dokumentacja producenta sterownika/środowiska używanego na zajęciach (opis funkcji wykrywania zbocza)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw programowania PLC (LD/FBD) omawiające zbocza i impulsy
  • Ćwiczenia laboratoryjne: obserwacja wejścia I i wyjścia Q w trybie online podczas wciskania/zwalniania przycisku

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego