KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 24.
Na rysunku przedstawiono prowadnice łoża tokarki. W celu zwiększenia jej odporności na ścieranie są one poddawane powierzchniowemu
Ilustracja przedstawia prowadnice łoża tokarki, co jest związane z kwalifikacją zawodową TECHNIK MECHANIK - KWALIFIKACJA M44.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prowadnice łoża tokarki pracują w warunkach tarcia i są narażone na zużycie ścierne.
Aby zwiększyć ich odporność na ścieranie, stosuje się obróbkę, która podnosi twardość warstwy wierzchniej, czyli hartowanie powierzchniowe. Malowanie i aluminiowanie dotyczą głównie ochrony/warstwy powłokowej, a docieranie poprawia gładkość, nie twardość.

Pełne wyjaśnienie:

Prowadnice łoża tokarki odpowiadają za dokładne prowadzenie suportu i innych zespołów, dlatego muszą zachować geometrię oraz małe luzy przez długi czas. W trakcie pracy występuje tarcie ślizgowe, często z obecnością cząstek ściernych (np. zanieczyszczeń), co sprzyja zużyciu ściernemu. Jednym z podstawowych sposobów ograniczenia takiego zużycia jest zwiększenie twardości warstwy wierzchniej elementu.

Odpowiedź "hartowaniu" jest właściwa, ponieważ hartowanie (w tym hartowanie powierzchniowe) prowadzi do utwardzenia warstwy zewnętrznej materiału, co bezpośrednio poprawia odporność na ścieranie. W praktyce w elementach prowadzących dąży się do uzyskania twardej, odpornej warstwy wierzchniej przy zachowaniu korzystnych własności rdzenia (np. udarności), co jest typową ideą obróbki powierzchniowej.

Pozostałe odpowiedzi nie spełniają tego celu:

  • "malowaniu" – malowanie tworzy powłokę ochronną/estetyczną, ale nie zwiększa w sposób typowy twardości roboczej powierzchni prowadnic i nie jest standardową metodą poprawy odporności na zużycie ścierne w miejscach tarcia ślizgowego.
  • "docieraniu" – docieranie to obróbka wykończeniowa poprawiająca dokładność i gładkość, co może wpływać na współpracę powierzchni, ale nie jest procesem nastawionym na utwardzenie warstwy wierzchniej. Sama gładkość nie zastępuje wymaganego utwardzenia przy obciążeniu i tarciu.
  • "aluminiowaniu" – jest to rodzaj obróbki/powłoki związanej z aluminium; nie jest typowym, podstawowym sposobem zwiększania odporności na ścieranie prowadnic łoża tokarki w porównaniu z utwardzaniem przez obróbkę cieplną.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się fraza "zwiększenie odporności na ścieranie" elementu stalowego pracującego w tarciu, najpierw rozważ procesy, które zwiększają twardość warstwy wierzchniej (np. hartowanie powierzchniowe), a dopiero potem procesy wykończeniowe (docieranie) lub powłokowe (malowanie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prowadnice łoża tokarki to powierzchnie prowadzące, po których przesuwają się zespoły robocze (np. suport). Ich zadaniem jest zapewnienie dokładnego, powtarzalnego ruchu i utrzymanie geometrii obrabiarki. Ponieważ pracują w tarciu, są szczególnie narażone na zużycie.
Zużycie ścierne prowadnic powoduje pogorszenie dokładności (luzy, błędy pozycjonowania) i spadek jakości obróbki. Odporność na ścieranie wydłuża trwałość obrabiarki i ogranicza koszty napraw. Jest kluczowa tam, gdzie występuje tarcie ślizgowe pod obciążeniem.
Hartowanie powierzchniowe to utwardzenie tylko warstwy wierzchniej elementu. Daje twardą "skórę" odporną na ścieranie, a rdzeń może pozostać bardziej ciągliwy. W elementach prowadzących to korzystne połączenie: duża odporność na zużycie i mniejsze ryzyko kruchego pękania.
Najważniejsza jest większa twardość warstwy wierzchniej, która utrudnia wnikanie i "skrawanie" powierzchni przez cząstki ścierne. Zwykle rośnie też odporność na odkształcenia plastyczne w strefie kontaktu. To bezpośrednio przekłada się na wolniejsze zużycie w tarciu.
Nie. Docieranie poprawia gładkość i dokładność pasowania, ale nie jest procesem nastawionym na znaczące zwiększenie twardości. Przy obciążeniu i tarciu sama gładkość nie zapewni trwałości, jeśli materiał pozostanie zbyt miękki. Docieranie bywa dodatkiem, ale nie zamiennikiem utwardzania.
Farba jest powłoką ochronną/estetyczną, która w miejscach tarcia szybko się wyciera i nie przenosi typowych obciążeń kontaktowych prowadnic. Nie zastępuje utwardzonej warstwy stalowej. W praktyce powierzchnie robocze prowadnic nie są "ratowane" malowaniem, bo to nietrwałe w tarciu.
W kontekście prowadnic łoża tokarki nie jest to rozwiązanie podstawowe. Prowadnice wymagają przede wszystkim dużej twardości i odporności na zużycie w tarciu ślizgowym, co uzyskuje się przez utwardzanie (np. hartowanie). Powłoki "z aluminium" nie są standardową odpowiedzią na problem ścierania prowadnic.
Szukaj słów-kluczy: "odporność na ścieranie", "utwardzenie warstwy wierzchniej", "powierzchniowo" oraz elementów pracujących w tarciu (prowadnice, wałki, bieżnie). Takie sformułowania najczęściej wskazują na procesy zwiększające twardość, a nie na malowanie czy obróbki tylko wygładzające.
Najczęściej pojawiają się luzy i nierównomierny przesuw suportu, spadek dokładności wymiarowej i kształtowej oraz gorsza powtarzalność obróbki. Może też rosnąć zapotrzebowanie na smarowanie i częściej występują drgania. W skrajnych przypadkach konieczna jest regeneracja lub wymiana elementów.
Ułóż mapę skojarzeń: celproces. Dla "ścierania" zapamiętaj: twardość i warstwa wierzchnia → hartowanie. Dla "dokładności/gładkości" → docieranie. Dla "korozji/estetyki" → malowanie. Ćwicz na krótkich zadaniach z doboru procesu do wymaganego efektu.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Malowanie i aluminiowanie dotyczą głównie ochrony/warstwy powłokowej, a docieranie poprawia gładkość, nie twardość."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Hartowanie" – opis procesu obróbki cieplnej i celu (zwiększanie twardości), https://pl.wikipedia.org/wiki/Hartowanie (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (pl): "Zużycie ścierne" – charakterystyka mechanizmu zużycia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Zu%C5%BCycie_%C5%9Bcierne (dostęp: 2026-03-04)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z materiałoznawstwa: obróbka cieplna stali (hartowanie, odpuszczanie) oraz własności warstwy wierzchniej
  • Materiały dydaktyczne z budowy obrabiarek: elementy tokarki, funkcje łoża i prowadnic
  • Notatki z tribologii: mechanizmy zużycia ściernego i sposoby jego ograniczania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego