KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 4.
Na rysunku przedstawiono schemat multiwibratora
Ilustracja przedstawia schemat elektroniczny multiwibratora astabilnego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Multiwibrator astabilny nie ma żadnego stanu stabilnego: po uruchomieniu samoczynnie przełącza się cyklicznie i generuje przebieg impulsowy. Układ monostabilny ma jeden stan stabilny, a bistabilny dwa (przerzutnik). Dlatego schemat generatora samowzbudnego odpowiada odpowiedzi "astabilnego".

Pełne wyjaśnienie:

Multiwibratory to układy przełączające, które w zależności od konstrukcji mają określoną liczbę stanów stabilnych (takich, w których mogą pozostawać bez dodatkowego wymuszenia) oraz sposób przechodzenia między stanami.

Multiwibrator astabilny nie ma stanów stabilnych. Oznacza to, że po włączeniu zasilania układ nie "zatrzymuje się" w jednym położeniu, tylko samoczynnie przełącza się naprzemiennie, zwykle z częstotliwością wyznaczaną przez elementy czasowe (np. rezystory i kondensatory w członie RC). W praktyce jest to prosty generator przebiegu prostokątnego lub impulsów, stosowany m.in. w migaczach, prostych generatorach taktujących i układach sygnalizacji.

Odpowiedź "bistabilnego" dotyczy układu z dwoma stanami stabilnymi (przerzutnik). Taki układ nie oscyluje sam z siebie: do zmiany stanu potrzebuje impulsu sterującego (np. wejścia SET/RESET albo impulsów zegarowych).

Odpowiedź "monostabilnego" odnosi się do układu z jednym stanem stabilnym i jednym nietrwałym. Po zadziałaniu impulsem wyzwalającym układ przechodzi na czas określony przez elementy czasowe do stanu nietrwałego, po czym wraca do stabilnego. To typowy "generator pojedynczego impulsu", a nie generator ciągły.

Odpowiedź "trój stabilnego" (częściej zapisywane jako "trójstabilnego") jest w dydaktyce i praktyce spotykana znacznie rzadziej; standardowy podział w podstawowych zadaniach egzaminacyjnych obejmuje układy: astabilne, monostabilne i bistabilne. Kluczem do poprawnego rozpoznania jest więc policzenie stanów stabilnych oraz sprawdzenie, czy układ ma mechanizm samowzbudnego przełączania.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli układ ma generować przebieg bez zewnętrznego wyzwalania, szukaj sprzężenia zwrotnego i elementów czasowych, które powodują okresowe przełączanie — to najczęściej cecha układu astabilnego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Multiwibrator astabilny to układ, który nie ma stanów stabilnych i po podaniu zasilania samoczynnie przełącza się cyklicznie. Wytwarza przebieg impulsowy (np. prostokątny), a jego okres zwykle zależy od elementów czasowych, takich jak rezystory i kondensatory.
Astabilny przełącza się ciągle bez zewnętrznego wyzwalania, więc zwykle widać sprzężenie zwrotne i elementy RC wymuszające cykliczność. Monostabilny ma jeden stan stabilny i wymaga impulsu wyzwalającego, po którym generuje pojedynczy impuls i wraca.
Bistabilny ma dwa stany stabilne. Jeśli nie dostanie sygnału sterującego, może pozostawać w jednym stanie dowolnie długo. Zmiana stanu wymaga impulsu na wejściu sterującym (np. SET/RESET lub impuls zegarowy), dlatego nie jest to generator ciągły.
Najczęściej służy jako prosty generator impulsów: migacz LED, sygnalizator dźwiękowy z modulacją, źródło taktowania w prostych układach cyfrowych, testy wejść i reakcji układu na przebieg prostokątny. W praktyce montażowej bywa też używany do sprawdzeń serwisowych.
Nie. Kondensator może pełnić różne funkcje (sprzęgającą, filtrującą, czasową). O astabilności decyduje brak stanów stabilnych i mechanizm samoprzełączania. Warto sprawdzić, czy elementy RC tworzą pętlę powodującą okresowe przełączanie, a nie tylko opóźnienie pojedynczego impulsu.
Typowe pomyłki to mylenie nazw (astabilny/monostabilny/bistabilny), ignorowanie liczby stanów stabilnych oraz ocenianie układu po jednym elemencie (np. "jest RC, więc astabilny"). Pomaga szybka checklista: ile stanów stabilnych i czy układ potrzebuje wyzwalania z zewnątrz.
Podłącz oscyloskop do punktu wyjściowego i sprawdź, czy po włączeniu zasilania pojawia się ciągły przebieg okresowy bez podawania impulsów sterujących. Dla astabilnego zobaczysz cykliczne przełączenia (np. prostokąt). Brak okresowości może wskazywać na monostabilny albo usterkę elementów RC.
Stan stabilny to taki, w którym układ może pozostawać bez ograniczenia czasu przy stałych warunkach zasilania i bez zewnętrznego wymuszania. Astabilny nie ma takiego stanu, monostabilny ma jeden, a bistabilny ma dwa. To podstawowe kryterium klasyfikacji.
Najczęściej częstotliwość (lub okres) zależy od członu RC, czyli wartości rezystorów i kondensatorów odpowiedzialnych za ładowanie i rozładowanie. Zmiana tych wartości wpływa na czas przełączania. W praktycznych zadaniach egzaminacyjnych często szuka się właśnie tych elementów czasowych.
Monostabilny stosuje się, gdy potrzebny jest pojedynczy impuls o zadanej długości po wyzwoleniu, np. do formowania impulsu, opóźnienia, eliminacji drgań styków (w prostych układach) lub generacji impulsu sterującego. Astabilny wybiera się, gdy ma powstawać przebieg okresowy bez wyzwalania.
info

Około 69% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że multiwibrator astabilny nie ma żadnego stanu stabilnego: po uruchomieniu samoczynnie przełącza się cyklicznie i generuje przebieg impulsowy.

Źródła:

  • All About Circuits – "Astable Multivibrator" (opis działania i cech układu), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-10/astable-multivibrator/ - dostęp 2026-03-02
  • Electronics Tutorials – "The Astable Multivibrator" (porównanie astabilny/monostabilny/bistabilny), https://www.electronics-tutorials.ws/waveforms/astable.html - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (EN) – "Multivibrator" (definicje typów i liczba stanów stabilnych), https://en.wikipedia.org/wiki/Multivibrator - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Kursy i notatki: przerzutniki oraz generatory RC (działy o multiwibratorach)
  • Ćwiczenia z czytania schematów: rozpoznawanie torów sprzężenia zwrotnego i elementów czasowych
  • Laboratorium: obserwacja przebiegów generatora astabilnego na oscyloskopie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego