Udostępnienie kopaliny (złoża) polega na wykonaniu wyrobiska, które zapewnia dojście do złoża i umożliwia rozpoczęcie robót przygotowawczych oraz eksploatacyjnych. W górnictwie odkrywkowym typowym rozwiązaniem jest wkop – wyrobisko rozpoczynane na powierzchni, prowadzone tak, aby uzyskać dostęp do pokładu lub partii złoża. Na schematach wkop rozpoznaje się po tym, że "wchodzi" w masyw od strony powierzchni terenu, bez charakterystycznych elementów szybów czy chodników podziemnych.
Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do wyrobisk typowych dla górnictwa podziemnego, dlatego nie pasują do standardowego sposobu udostępnienia w odkrywce:
- "Sztolnią" – sztolnia jest zwykle wyrobiskiem poziomym lub prawie poziomym, drążonym w zboczu i wyprowadzonym na powierzchnię. Jest kojarzona z udostępnianiem podziemnym, często z funkcją odwadniającą lub transportową. Jej cechą rozpoznawczą jest poziomy przebieg w górotworze, a nie "wycięcie" z powierzchni jak w wykopie.
- "Upadową" – upadowa to wyrobisko o przebiegu nachylonym, prowadzone w dół zgodnie z upadem pokładu (albo w zadanym nachyleniu). To klasyczne wyrobisko podziemne do zjazdu/transportu i dojścia do partii złoża na niższym poziomie, inne niż udostępnienie z powierzchni typowe dla odkrywki.
- "Szybikiem" – szybik jest małym szybem (pionowym lub stromo nachylonym), wykonywanym w celu wentylacji, transportu lub rozpoznania/udostępnienia w skali lokalnej. Jego istotą jest kierunek pionowy/stromy i punktowy charakter, a nie rozległe wyrobisko z powierzchni.
Na egzaminie warto zapamiętać praktyczną wskazówkę: gdy na rysunku udostępnienie zaczyna się na powierzchni i ma charakter otwartego wyrobiska, najczęściej będzie to wkop. Gdy widzisz wyrobiska zamknięte w górotworze (poziome, nachylone lub pionowe), częściej chodzi o rozwiązania podziemne (sztolnia, upadowa, szyb/szybik).
