KWALIFIKACJA MOT2 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 5.
Na rysunku przedstawiono symbol graficzny
Ilustracja przedstawia symbol graficzny silnika szeregowego prądu stałego, co jest zgodne z podaną odpowiedzią do pytania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Symbol na rysunku odpowiada silnikowi szeregowemu prądu stałego, czyli maszynie DC, w której uzwojenie wzbudzenia jest połączone szeregowo z uzwojeniem twornika.
Warianty z wzbudzeniem obcym oraz układ szeregowo-równoległy mają inną konwencję oznaczeń połączeń uzwojeń na schematach.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach elektrycznych maszyn prądu stałego kluczowe jest rozróżnienie rodzaju wzbudzenia i sposobu połączenia uzwojeń. Odpowiedź "silnika szeregowego prądu stałego" jest właściwa, gdy symbol wskazuje, że uzwojenie wzbudzenia znajduje się w tym samym obwodzie prądowym co twornik, czyli jest z nim połączone szeregowo. Taki układ powoduje, że prąd obciążenia przepływa jednocześnie przez uzwojenie wzbudzenia i twornik, co jest typową cechą silnika szeregowego.

Odpowiedź "prądnicy obcowzbudnej prądu stałego" jest błędna, ponieważ wzbudzenie obce oznacza zasilanie uzwojenia wzbudzenia z oddzielnego źródła (oddzielny obwód). W symbolice schematowej zwykle wynika to z rozdzielenia obwodów twornika i wzbudzenia.

Odpowiedź "silnika obcowzbudnego prądu stałego" również odpada z tego samego powodu: obcowzbudzenie to osobny obwód wzbudzenia, a nie połączenie szeregowe z twornikiem. Różnica "silnik vs prądnica" nie zmienia faktu, że w tej odpowiedzi kluczowy jest typ wzbudzenia.

Odpowiedź "silnika szeregowo-równoległego prądu stałego" (w praktyce mieszany sposób wzbudzenia/połączeń) sugeruje rozwiązanie bardziej złożone: część uzwojenia wzbudzenia jest włączona szeregowo, a część równolegle (bocznikowo). Taki symbol powinien wskazywać jednocześnie element szeregowy i równoległy w torze wzbudzenia, a nie wyłącznie układ szeregowy.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi nazwij "co widzisz" na symbolu: czy obwód wzbudzenia jest oddzielony, czy wpięty w ten sam tor co twornik. Dopiero potem dopasuj nazwę: szeregowy, obcowzbudny lub mieszany.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Silnik szeregowy DC to maszyna, w której uzwojenie wzbudzenia jest połączone szeregowo z uzwojeniem twornika. Oznacza to, że ten sam prąd płynie przez wzbudzenie i twornik, co daje duży moment rozruchowy, ale pogarsza stabilizację prędkości.
Wzbudzenie szeregowe rozpoznasz po tym, że element/uzwojenie wzbudzenia jest włączone w ten sam obwód co twornik (jeden tor prądowy). Na schemacie nie ma oddzielnego zasilania wzbudzenia, tylko połączenie "w linii" z obciążeniem.
W silniku obcowzbudnym uzwojenie wzbudzenia jest zasilane z oddzielnego źródła (osobny obwód), a w szeregowym jest włączone szeregowo z twornikiem. To wpływa na regulację prędkości i charakterystykę momentu przy obciążeniu.
Na schematach część symbolu może wyglądać podobnie, bo oba urządzenia są maszynami DC o podobnej budowie. Pomyłki wynikają z patrzenia tylko na "rdzeń" znaku, bez analizy dodatkowych oznaczeń kierunku energii lub sposobu wzbudzenia.
Typowe cechy to bardzo duży moment rozruchowy i silna zależność prędkości od obciążenia. Przy małym obciążeniu prędkość może niebezpiecznie rosnąć, dlatego w praktyce istotne są warunki pracy i zabezpieczenia, a na egzaminie — właściwa identyfikacja typu.
Wzbudzenie obce oznacza, że strumień magnetyczny wytwarzany jest przez uzwojenie zasilane niezależnie od obwodu twornika. Na schemacie zwykle widać osobny obwód zasilania wzbudzenia, co odróżnia je od połączeń szeregowych i bocznikowych.
Układ szeregowo-równoległy (mieszany) spotyka się, gdy chce się połączyć zalety wzbudzenia szeregowego i bocznikowego, np. uzyskać dobry moment rozruchowy i jednocześnie stabilniejszą prędkość. W symbolu powinny być widoczne dwie drogi wzbudzenia: szeregowa i równoległa.
Ćwicz na zestawach schematów: najpierw nazwij element (maszyna DC), potem typ wzbudzenia (szeregowe/obce/mieszane), a na końcu funkcję. Pomaga tworzenie własnej ściągi: rysunek symbolu + 1 zdanie, co oznacza, i 1 pułapka typowej pomyłki.
Najczęściej myli się obcowzbudzenie z połączeniem szeregowym, bo oba dotyczą uzwojenia wzbudzenia. Drugi błąd to ignorowanie, czy obwód wzbudzenia jest oddzielny. Trzeci to zgadywanie "silnik/prądnica" bez sprawdzenia, jakie połączenia uzwojeń pokazuje symbol.
Nie zawsze. Materiały mogą stosować uproszczenia lub warianty zapisu, ale ogólna zasada rozróżniania połączeń (szeregowe vs oddzielne) pozostaje podobna. Dlatego warto porównywać symbole z wiarygodnym katalogiem (np. bazą IEC) i ćwiczyć na kilku źródłach.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (online database), https://www.iec.ch/homepage/iec-60617-graphical-symbols-diagrams (dostęp: 2026-03-01)
  • ISO Online Browsing Platform – ISO 14617 (Graphical symbols for diagrams), https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:14617:-1:ed-2:v1:en (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN) – DC motor: types (series, separately excited), https://en.wikipedia.org/wiki/DC_motor (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Katalog symboli graficznych IEC 60617 (baza online)
  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: maszyny elektryczne prądu stałego i schematy ideowe
  • Zadania treningowe z rozpoznawania symboli na schematach elektrycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego