KWALIFIKACJA TLO3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 3.
Na rysunku przedstawiono wskazania średnicówki uzyskane podczas pomiaru średnicy pierścienia uszczelniającego. Ile wynosi wynik tego pomiaru?
Ilustracja przedstawia średnicówkę, czyli narzędzie pomiarowe używane do precyzyjnego mierzenia średnic wewnętrznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Średnicówkę czujnikową najpierw ustawia się (zeruje) na pierścieniu wzorcowym, a następnie z odchyłki wskazanej na czujniku wyznacza się wymiar rzeczywisty.
Poprawny wynik to wartość bezwzględna średnicy odpowiadająca odczytowi z rysunku: 37,035 mm, zgodna z interpretacją działek skali.

Pełne wyjaśnienie:

Średnicówka czujnikowa (średnicówka z czujnikiem zegarowym) nie "pokazuje" średnicy bezpośrednio jak mikrometr. W praktyce działa porównawczo: najpierw ustala się punkt odniesienia przez nastawienie i wyzerowanie przyrządu na wzorcu (tu: na pierścieniu wzorcowym/pierścieniu nastawczym), a dopiero potem mierzy się element i odczytuje wychylenie wskazówki.

Podczas pomiaru średnicy pierścienia uszczelniającego na rysunku widoczny jest odczyt z czujnika. Aby otrzymać wynik pomiaru w mm, należy:

  • przyjąć, że "zero" czujnika odpowiada nastawie na wzorcu (pierścieniu),
  • zliczyć działki skali (z uwzględnieniem rozdzielczości czujnika),
  • uwzględnić kierunek wychylenia (czy wskazanie jest dodatnie czy ujemne względem zera),
  • zapisać wynik jako wartość bezwzględną średnicy w mm z właściwą dokładnością.

W tym zadaniu poprawna wartość średnicy wynosi 37,035 mm. Odpowiedź ta odpowiada typowej sytuacji, w której po wyzerowaniu na wartości odniesienia odczytuje się niewielką odchyłkę rzędu setnych/tysięcznych milimetra i przelicza na wynik końcowy.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Wskazania typu 37,015 mm wynikają zwykle z niepoprawnego zliczenia działek (np. pominięcia dwóch setek) albo błędnego zaokrąglenia. Wartości 37,535 mm oraz 37,635 mm sugerują pomylenie pełnych obrotów wskazówki lub odczyt z niewłaściwej skali (np. potraktowanie wskazania czujnika jako 0,535/0,635 mm), co jest typowym błędem przy braku kontroli, ile "pełnych" dziesiątych/setnych zostało przekroczonych.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze ustal, czy czujnik pokazuje odchyłkę względem zera, oraz sprawdź, jaka jest wartość jednej działki. Dopiero potem zlicz działki i zapisz wynik w mm, pilnując przecinka i liczby miejsc po przecinku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Średnicówka czujnikowa to przyrząd do pomiaru średnic wewnętrznych metodą porównawczą. Ustawia się ją na wzorcu (np. pierścieniu), a potem w mierzonym otworze odczytuje się odchyłkę na czujniku i wyznacza średnicę. Stosuje się ją do kontroli pasowań i zużycia.
Zerowanie polega na ustawieniu średnicówki w pierścieniu wzorcowym i takiej regulacji, aby czujnik pokazywał 0 w punkcie prawidłowego ustawienia (zwykle w okolicy maksymalnego wychylenia). Od tej chwili każde wychylenie w elemencie mierzonym oznacza odchyłkę względem wzorca.
Najpierw ustal, czy rysunek przedstawia wartość bezwzględną czy tylko odchyłkę od zera. Następnie zlicz działki skali czujnika zgodnie z jego rozdzielczością i uwzględnij kierunek wychylenia. Na końcu zapisz wynik w mm z właściwą liczbą miejsc po przecinku.
Średnicówka czujnikowa jest przyrządem porównawczym: wskazuje różnicę względem nastawy (wzorca), a nie "absolutny" wymiar wprost. Dzięki temu może być bardzo czuła na małe zmiany średnicy, ale wymaga poprawnego wyzerowania i świadomej interpretacji wskazań czujnika.
Najczęściej myli się: kierunek wychylenia (plus/minus), wartość jednej działki oraz liczbę pełnych obrotów wskazówki. Częsty jest też błąd zapisu (przecinek) i zaokrąglenia. Pomaga nawyk: najpierw rozdzielczość, potem zliczanie działek, na końcu zapis wyniku.
To zależy od sposobu podania w zadaniu. W praktyce czujnik pokazuje odchyłkę względem nastawy, a średnicę w mm wyznacza się po uwzględnieniu wartości odniesienia. W zadaniach egzaminacyjnych czasem od razu podaje się odpowiedzi jako średnice bezwzględne, co wymaga poprawnej interpretacji rysunku.
Pierścień wzorcowy stosuje się, gdy trzeba nastawić i sprawdzić średnicówkę na znanym wymiarze odniesienia. To typowe w kontroli warsztatowej: pierścień pozwala szybko wyzerować przyrząd i zapewnić porównywalność kolejnych pomiarów średnic w elementach eksploatowanych.
Dokładność zapisu powinna wynikać z rozdzielczości przyrządu i sposobu odczytu. Jeśli skala pozwala czytać do tysięcznych mm, wynik zapisuje się z trzema miejscami po przecinku. Nie należy dopisywać dodatkowych cyfr "na oko", bo to sugeruje dokładność, której pomiar nie zapewnia.
Kontrola średnic pierścieni i gniazd uszczelniających pozwala ocenić zużycie, poprawność pasowania i ryzyko nieszczelności. W lotnictwie ma to bezpośredni wpływ na niezawodność instalacji i bezpieczeństwo. Pomiary metrologiczne wspierają decyzję: dopuszczenie, naprawa lub wymiana elementu.
Ćwicz na rysunkach: rozpoznawanie skali, zliczanie działek i zapisywanie wyniku w mm. Naucz się procedury: wzorzec → zero → odchyłka → wynik. Warto też powtarzać tolerancje i pasowania oraz typowe błędy (kierunek wychylenia, pełne obroty, przecinek).
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (średnicówki, czujniki zegarowe, wzorce długości)
  • Instrukcje użytkowania średnicówek czujnikowych i zasad ich wzorcowania (producenta przyrządu)
  • Zadania treningowe z odczytu skal czujników oraz interpretacji tolerancji wymiarów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego