KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 5.
Na rysunku zwymiarowano
Ilustracja przedstawia techniczny rysunek otworu z pogłębieniem walcowym, co jest zgodne z poprawną odpowiedzią na pytanie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Otwór z pogłębieniem walcowym rozpoznaje się po tym, że część pogłębiona ma kształt cylindra i służy do schowania łba śruby walcowego. Dla pogłębienia stożkowego charakterystyczny byłby kształt stożka (pod łby stożkowe), a otwory przelotowe nie mają dodatkowej części pogłębionej.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunkach technicznych maszynowych często spotyka się otwory, które poza częścią zasadniczą mają dodatkowe pogłębienie. Jego celem jest zwykle umożliwienie osadzenia łba śruby lub innego elementu tak, aby nie wystawał ponad powierzchnię detalu.

Odpowiedź "otwór z pogłębieniem walcowym" jest poprawna, gdy z wymiarowania wynika, że otwór ma dwie współosiowe średnice: mniejszą (otwór zasadniczy) oraz większą na określoną głębokość (część pogłębiona). Taki układ odpowiada pogłębieniu o kształcie cylindra i jest typowy np. pod śruby z łbem walcowym (imbusowe), gdzie łeb ma kształt walca.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w tym ujęciu?

  • "otwór z pogłębieniem stożkowym" dotyczy pogłębienia w kształcie stożka. Na rysunku byłoby to związane z innym przedstawieniem/oznaczeniem i inną geometrią, odpowiadającą np. śrubom z łbem stożkowym. Sam fakt, że jest "pogłębienie", nie wystarcza – kluczowy jest jego kształt.
  • "dwa otwory przelotowe" oznaczałoby dwie niezależne osie otworów lub dwa oddzielne otwory w detalu. Otwór z pogłębieniem to nadal jeden otwór (współosiowy), tylko o stopniowanej średnicy, więc nie należy go mylić z dwoma otworami przelotowymi.
  • "powiercony otwór mniejszy" jest sformułowaniem niejednoznacznym językowo i nie opisuje standardowej cechy geometrycznej tak precyzyjnie jak "pogłębienie". W praktyce egzaminacyjnej liczy się rozpoznanie konkretnego typu otworu wynikającego z wymiarowania, a nie ogólne stwierdzenie o wykonaniu wiercenia.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozróżnianiu pogłębień zawsze myśl o tym, jaki łeb elementu złącznego ma się w nim schować. Walcowy łeb → pogłębienie walcowe; stożkowy łeb → pogłębienie stożkowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pogłębienie walcowe to poszerzenie otworu na określoną głębokość o kształcie cylindra. Robi się je najczęściej po to, aby schować łeb śruby walcowy (np. imbusowej) i uzyskać równą powierzchnię po montażu.
Pogłębienie stożkowe ma kształt stożka i służy do osadzania łbów stożkowych, tak aby licowały z powierzchnią detalu. Stosuje się je tam, gdzie potrzebna jest gładka powierzchnia i używa się śrub z łbem stożkowym.
Najpewniej odróżnia się je po informacji wynikającej z oznaczeń i geometrii: pogłębienie walcowe oznacza stopniowanie średnicy na określoną głębokość, a stożkowe wskazuje na stożkowy kształt gniazda pod łeb. Warto patrzeć, czy opis sugeruje gniazdo "cylindryczne" czy "stożkowe".
Otwór z pogłębieniem jest jednym otworem współosiowym, ale o dwóch średnicach: mniejszej (otwór zasadniczy) i większej na fragment długości (pogłębienie). Dwa otwory przelotowe to dwa osobne otwory, zwykle o różnych osiach lub położeniach w detalu.
Najczęściej dobiera się śruby z łbem walcowym, aby łeb schował się w pogłębieniu i nie wystawał. W praktyce montażowej spotyka się to np. w osłonach, korpusach i płytach montażowych, gdzie wystający łeb mógłby przeszkadzać w pracy mechanizmu.
Typowe błędy to mylenie walcowego ze stożkowym na podstawie samej nazwy, pomijanie informacji o głębokości pogłębienia oraz traktowanie stopniowanego otworu jako dwóch oddzielnych otworów. Pomaga nawyk: zawsze szukaj, czy pogłębienie ma swoją średnicę i głębokość.
Kluczowe są średnice (otworu zasadniczego i pogłębienia), głębokość pogłębienia oraz informacja, czy otwór jest przelotowy czy nieprzelotowy. W praktyce montażu te dane decydują o doborze śruby, podkładki oraz o tym, czy łeb będzie licował z powierzchnią.
Nie zawsze, ale to bardzo częste zastosowanie. Pogłębienie walcowe może też służyć np. do schowania łba innego łącznika lub elementu osadzanego w otworze. Na egzaminie najważniejsze jest rozpoznanie geometrii pogłębienia, a dopiero potem kojarzenie go z typowymi elementami złącznymi.
Równa powierzchnia jest ważna, gdy po elemencie przesuwa się inna część, gdy montuje się osłony lub gdy detal przylega do kolejnego podzespołu. Wtedy stosuje się rozwiązania typu pogłębienie (walcowe lub stożkowe), by łby śrub nie kolidowały z ruchem lub pasowaniem.
Ćwicz na wielu przykładach: otwór przelotowy, nieprzelotowy, z pogłębieniem walcowym i stożkowym. Staraj się za każdym razem opisać własnymi słowami funkcję otworu (np. "miejsce na łeb śruby"). Dobre jest też łączenie rysunku z realnym elementem złącznym w dłoni.
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Otwór z pogłębieniem walcowym rozpoznaje się po tym, że część pogłębiona ma kształt cylindra i służy do schowania łba śruby walcowego."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Counterbore — https://en.wikipedia.org/wiki/Counterbore (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (EN): Countersink — https://en.wikipedia.org/wiki/Countersink (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (EN): Engineering drawing — https://en.wikipedia.org/wiki/Engineering_drawing (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty szkolne z rysunku technicznego maszynowego (działy: wymiarowanie, otwory, pogłębienia)
  • Zadania praktyczne: rozpoznawanie cech otworów na przykładowych rysunkach wykonawczych
  • Katalogi elementów złącznych (śruby z łbem walcowym i stożkowym) jako kontekst doboru pogłębień

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego