KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 32.
Na schemacie przedstawiono przekaźnik
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny przekaźnika bistabilnego, co jest zgodne z kontekstem egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik bistabilny ma dwa stabilne stany i może "pamiętać" pozycję styków po zadziałaniu (często także po zaniku zasilania cewki). Element termiczny służy do zabezpieczenia przeciążeniowego, zmierzchowy to czujnik światła, a różnicowoprądowy jest aparatem ochronnym reagującym na prąd upływu.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik bistabilny (zatrzaskowy) to aparat, który ma dwa stabilne stany wyjścia. Oznacza to, że po przełączeniu może utrzymywać ostatni stan styków bez ciągłego zasilania cewki (zależy od rozwiązania: mechaniczny zatrzask lub układ dwóch cewek). Na schematach często rozpoznaje się go po sposobie przedstawienia cewki/cewek oraz logice przełączania, wskazującej na "pamięć stanu".

Odpowiedź "bistabilny" jest właściwa, jeśli schemat pokazuje przekaźnik, którego stan nie jest tylko chwilowy (jak w klasycznym przekaźniku monostabilnym), lecz może być utrzymany po zadziałaniu.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne urządzenia lub inne funkcje:

  • "termiczny" – odnosi się do elementów zabezpieczających wykorzystujących nagrzewanie (np. zabezpieczenie przeciążeniowe). To nie jest typ przekaźnika rozpoznawany po "pamięci stanu", lecz aparat reagujący na temperaturę/prąd w czasie.
  • "zmierzchowy" – to układ/czujnik sterujący w zależności od natężenia oświetlenia (np. do załączania oświetlenia). Jego symbole i zasada działania są inne niż przekaźnika zatrzaskowego.
  • "różnicowoprądowy" – to aparat ochronny (RCD) wykrywający prąd różnicowy (upływ do ziemi). Służy do ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej, a na schematach ma charakterystyczne oznaczenia torów prądowych i mechanizmu wyzwalania, a nie cewkę/styki typowe dla przekaźnika bistabilnego.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz na schemacie element sterujący stykami, sprawdź, czy ma cechę "podtrzymania"/"zatrzasku". Jeśli urządzenie ma reagować na światło, temperaturę lub prąd upływu, to zwykle nie będzie klasyfikowane jako przekaźnik bistabilny, tylko jako czujnik albo aparat ochronny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekaźnik bistabilny ma dwa stabilne stany i potrafi "zapamiętać" położenie styków po przełączeniu. W typowym przekaźniku monostabilnym stan trwa tylko podczas zasilania cewki. Bistabilny bywa używany tam, gdzie trzeba utrzymać stan bez stałego poboru energii.
Najczęściej rozpoznaje się to po symbolu sugerującym zatrzask lub po układzie sterowania (np. osobne impulsy SET/RESET). Kluczowa idea: element po zadziałaniu utrzymuje stan styków. Na egzaminie trzeba zwracać uwagę na opis i sposób przedstawienia cewek oraz styków.
Wyłącznik różnicowoprądowy jest aparatem ochronnym, który reaguje na prąd upływu (różnicę prądów w przewodach). Jego zadaniem jest ochrona przeciwporażeniowa/przeciwpożarowa, a nie sterowanie stykami na zasadzie cewki przekaźnika. Na schematach ma inne oznaczenia torów i wyzwalania.
Wyłącznik zmierzchowy to urządzenie sterujące zależne od natężenia światła. Najczęściej automatycznie załącza i wyłącza oświetlenie (np. zewnętrzne). Może współpracować z przekaźnikiem/stycznikiem, ale sam nie jest przekaźnikiem bistabilnym; bazuje na czujniku światła i progu zadziałania.
"Pamięć stanu" przydaje się, gdy układ ma zachować ostatnie polecenie (np. włącz/wyłącz) bez ciągłego zasilania cewki. W praktyce może dotyczyć sterowania elementami wykonawczymi (np. zaworami, sygnalizacją) w układach pomocniczych kotłowni lub szafkach sterowniczych.
Częsty błąd to wybór odpowiedzi "po skojarzeniu" (np. różnicowoprądowy, bo jest popularny) zamiast po analizie symbolu. Drugi błąd to traktowanie każdego elementu sterującego jako przekaźnika, mimo że może to być czujnik (zmierzchowy) lub zabezpieczenie (termiczne). Pomaga sprawdzanie funkcji elementu.
To pojęcia bliskie, ale nie zawsze tożsame w nazewnictwie. Wspólne jest to, że zadziałanie wynika z efektu cieplnego (nagrzewania). Zwykle służą do ochrony przed przeciążeniem (np. silnika). W pytaniach egzaminacyjnych "termiczny" odnosi się do zabezpieczenia, a nie do bistabilności.
W instalacjach gazowych często występuje automatyka i osprzęt elektryczny (sterowanie zaworami, sygnalizacja, wentylacja). Błędy w identyfikacji aparatury na schemacie mogą prowadzić do nieprawidłowej diagnozy lub doboru elementu. Dlatego trzeba odróżniać przekaźniki, czujniki i aparaty ochronne.
Czujnik opisuje wielkość fizyczną (np. światło, temperatura, ciśnienie) i generuje sygnał sterujący. Przekaźnik jest zwykle elementem wykonawczym/pośredniczącym: ma cewkę i styki, które przełączają obwód. Na schemacie szukaj informacji, czy element "mierzy", czy "przełącza" tory elektryczne.
Warto ćwiczyć rozpoznawanie symboli: cewka, styki NO/NC, układy podtrzymania, a także odróżnianie aparatów ochronnych (RCD) i czujników (zmierzchowy). Dobrą metodą jest rozwiązywanie krótkich zestawów schematów i dopisywanie funkcji każdego elementu jednym zdaniem.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przekaźnik bistabilny ma dwa stabilne stany i może "pamiętać" pozycję styków po zadziałaniu (często także po zaniku zasilania cewki).

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeka%C5%BAnik_bistabilny - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wy%C5%82%C4%85cznik_r%C3%B3%C5%BCnicowopr%C4%85dowy - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wy%C5%82%C4%85cznik_zmierzchowy - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z podstaw elektrotechniki i automatyki (symbole i aparaty łączeniowe)
  • Materiały szkolne o schematach elektrycznych w instalacjach i automatyce
  • Instrukcje producentów przekaźników (karty katalogowe: bistabilne vs monostabilne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego