KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 1.
Na wał o średnicy czopa łożyskowego wynoszącej 30 mm osadzono łożysko toczne. Szerokość gniazda pod łożysko wraz z podcięciem pod pierścień ustalający wynosi 16 mm. Wymagana nośność dynamiczna łożyska wynosi 13 kN. Na podstawie danych w tabeli wybierz numer łożyska kulkowego, które należy zastosować.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi technicznymi dotyczącymi łożysk kulkowych, co jest istotne w kontekście egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór łożyska opiera się na spełnieniu jednocześnie warunków wymiarowych i wytrzymałościowych.
Średnica czopa 30 mm wskazuje na łożysko o otworze 30 mm, a szerokość dostępnego gniazda (16 mm) ogranicza dopuszczalną szerokość łożyska. Dodatkowo wymagana nośność dynamiczna 13 kN musi być osiągnięta według tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z doboru łożysk z tabeli trzeba pilnować, aby wszystkie warunki zostały spełnione jednocześnie. Najczęściej są to: dopasowanie do średnicy wału (średnica otworu łożyska), ograniczenia montażowe (szerokość łożyska i gniazda, miejsce na element ustalający) oraz parametr nośności (np. nośność dynamiczna).

1) Warunek średnicy
Podana średnica czopa łożyskowego 30 mm oznacza, że potrzebne jest łożysko o otworze 30 mm. W praktyce eliminuje to łożyska o innych średnicach otworu, nawet jeśli mają wysoką nośność.

2) Warunek szerokości (ograniczenie miejsca)
Szerokość gniazda wraz z podcięciem pod pierścień ustalający wynosi 16 mm, więc łożysko nie może być szersze niż pozwala na to konstrukcja węzła. To typowy "twardy" warunek konstrukcyjny: zbyt szerokie łożysko nie da się poprawnie osadzić i ustalić.

3) Warunek nośności dynamicznej
Wymagana nośność dynamiczna 13 kN jest parametrem katalogowym. W tabeli należy sprawdzić, które łożysko (o właściwych wymiarach) ma nośność co najmniej równą wymaganej.

Dlaczego poprawne jest "6006"?
Wybór "6006" wynika z tego, że w zestawieniu tabelarycznym jest to łożysko kulkowe spełniające jednocześnie: pasowanie na czop 30 mm, ograniczenie szerokości na poziomie 16 mm oraz wymaganą nośność dynamiczną 13 kN.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "6200" odpada, bo nie spełnia warunku średnicy otworu (to inny rozmiar niż 30 mm), więc nie pasuje na wskazany czop.
  • "6206" i "6306" mimo że z oznaczenia mogą kojarzyć się z otworem 30 mm, w praktyce mogą nie spełnić jednego z ograniczeń: albo szerokości wynikającej z konstrukcji (miejsce w gnieździe), albo wymaganej nośności dynamicznej według tabeli.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj najpierw kryteria "zero-jedynkowe" (czy pasuje średnica i czy mieści się szerokość), a dopiero potem parametry nośności. To zmniejsza ryzyko, że wybierzesz łożysko "mocniejsze", ale niemontowalne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Nośność dynamiczna to katalogowy parametr łożyska opisujący zdolność przenoszenia obciążenia w ruchu obrotowym przy założonej trwałości. W doborze porównujesz wymaganą wartość z tabeli z wartością dla konkretnego łożyska i wybierasz takie, które spełnia wymaganie (nie mniejsze).
Najpierw ustalasz, że chodzi o średnicę otworu łożyska równą średnicy czopa wału. Następnie w tabeli (lub w opisie serii) sprawdzasz, jaki otwór ma dany numer łożyska. W zadaniach egzaminacyjnych nie zgadujesz "z pamięci" — weryfikujesz w tabeli.
To ograniczenie montażowe: jeżeli łożysko będzie szersze niż dostępne miejsce (uwzględniając podcięcie i element ustalający), nie da się go prawidłowo osadzić ani ustalić osiowo. Nawet łożysko o dużej nośności będzie wtedy złym wyborem, bo konstrukcyjnie nie pasuje.
Najczęściej: pomijanie jednego z warunków (np. szerokości), mylenie średnicy otworu z innym wymiarem, oraz wybór "mocniejszej" serii bez sprawdzenia gabarytów. Pomaga procedura: (1) średnica, (2) szerokość, (3) nośność, (4) dopiero wybór numeru.
W tym typie pytania zwykle nie. Zadanie polega na odczycie i porównaniu danych z tabeli: wybierasz łożysko, które spełnia warunki wymiarowe i ma nośność dynamiczną co najmniej równą wymaganej. Obliczenia pojawiają się dopiero w zadaniach z trwałością lub przeliczeniem obciążeń.
Kluczowe są: średnica otworu (pasowanie na czop wału), szerokość łożyska oraz nośność dynamiczna. Czasem potrzebne są też inne dane, ale w tym zadaniu te trzy parametry tworzą komplet ograniczeń. Najpierw eliminujesz łożyska niespełniające wymiarów, potem sprawdzasz nośność.
Podobny numer nie gwarantuje identycznych wymiarów i parametrów. Różne serie mogą mieć inne gabaryty (np. szerokość) i inne wartości nośności. Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych trzeba odwołać się do tabeli: to ona rozstrzyga, czy przy danym miejscu w gnieździe i wymaganej nośności wybór jest poprawny.
Pierścień ustalający stosuje się, gdy trzeba zapewnić osiowe ustalenie elementu (np. łożyska) w oprawie lub na wale i uniemożliwić jego przesuw. W zadaniu sygnałem jest informacja o podcięciu pod pierścień oraz o szerokości gniazda uwzględniającej miejsce na to ustalenie.
W treści zwykle pojawia się zwrot "na podstawie danych w tabeli" lub analogiczna informacja. Wtedy odpowiedzi nie da się bezpiecznie ustalić wyłącznie z pamięci, bo parametry (np. nośność dynamiczna) są zależne od konkretnego zestawienia. Na egzaminie należy zawsze odczytać wartości z podanej tabeli.
Ćwicz pracę z tabelami katalogowymi: wyszukiwanie wymiarów i nośności oraz szybkie eliminowanie opcji niespełniających warunków. Naucz się stałej kolejności analizy (wymiary → miejsce montażowe → parametry nośności). Dodatkowo przejrzyj typowe elementy ustalania osiowego węzłów łożyskowych.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Dodatkowo wymagana nośność dynamiczna 13 kN musi być osiągnięta według tabeli."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne - dostęp 2026-02-28
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Rolling-element_bearing - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (tabele wymiarów i nośności) używane w pracowni/na zajęciach
  • Podręczniki z konstrukcji maszyn: rozdziały o łożyskach tocznych i węzłach łożyskowych
  • Arkusze ćwiczeniowe z doboru łożysk na podstawie wymiarów i nośności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego