W pytaniu należy rozpoznać, jakie kompetencje ma Najwyższa Izba Kontroli i odróżnić je od kompetencji innych instytucji państwa. NIK jest kojarzona przede wszystkim z kontrolą funkcjonowania jednostek sektora publicznego: bada m.in. sposób gospodarowania środkami, legalność i rzetelność działań oraz zagadnienia organizacyjne w administracji.
Odpowiedź "kontroli działalności gospodarczej, finansowej i organizacyjno-administracyjnej organów państwowej administracji centralnej i terenowych organów administracji rządowej." pasuje do istoty działania NIK: jest to organ ukierunkowany na ocenę i kontrolę działalności instytucji publicznych, w tym administracji rządowej, zwłaszcza w obszarze finansów publicznych i gospodarowania.
Pozostałe propozycje są typowymi "pułapkami" i odnoszą się do innych kompetencji:
- "dokonywania oceny legalności uchwał podejmowanych przez organy jednostek samorządu terytorialnego." – to opisuje nadzór nad działalnością samorządu (weryfikację legalności aktów), a nie zasadniczą rolę NIK.
- "przestrzegania przez zakłady pracy przepisów prawa pracy, w tym przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy." – to zakres kojarzony z inspekcją pracy; dotyczy relacji pracodawca–pracownik i BHP, a nie kontroli finansowo-organizacyjnej administracji.
- "wykonywania funkcji oskarżyciela publicznego w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe." – to obszar ścigania i postępowań karnych skarbowych, a nie kontroli działalności organów administracji.
Na egzaminie warto stosować metodę: najpierw rozpoznaj instytucję po "słowach-kluczach" kompetencji (kontrola finansów i gospodarowania → NIK; prawo pracy i BHP → inspekcja pracy; oskarżyciel publiczny → prokuratura), a dopiero potem wybieraj odpowiedź.
