KWALIFIKACJA MTL3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 19.
Narzędzie pomiarowe stosowane przy sprawdzeniu średnicy wewnętrznej gorącej odkuwki kutej swobodnie przedstawiono na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery narzędzia pomiarowe oznaczone literami A, B, C i D, które mogą być używane w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mierzenie średnicy wewnętrznej gorącej odkuwki wykonuje się mackami wewnętrznymi.
Charakterystyczne są końcówki ramion wygięte na zewnątrz (od siebie), co pozwala wprowadzić je do otworu, rozewrzeć do kontaktu ze ściankami, a następnie przenieść wymiar na przymiar. Taki kształt ma narzędzie oznaczone literą A.

Pełne wyjaśnienie:

Przy sprawdzaniu średnicy wewnętrznej (otworu) w gorącej odkuwce kutej swobodnie stosuje się narzędzia, które:

  • pozwalają na kontakt z rozgrzanym metalem bez szybkiego uszkodzenia,
  • umożliwiają pomiar "wewnątrz" otworu, czyli oparcie się o dwie przeciwległe ścianki,
  • najczęściej przenoszą wymiar na przymiar (nie mają własnej skali jak suwmiarka).

Tak działa odpowiedź "A": są to macki wewnętrzne. Rozpoznaje się je po tym, że końcówki ramion są wygięte na zewnątrz (od siebie). Dzięki temu można włożyć końcówki do otworu, rozewrzeć ramiona aż do zetknięcia z ściankami, wyjąć narzędzie zachowując rozwarcie i dopiero wtedy odczytać wymiar na przymiarze.

Pozostałe narzędzia nie pasują do zadania:

  • Macki zewnętrzne (jak w wariancie o końcówkach skierowanych do wewnątrz) służą do średnic zewnętrznych i grubości, bo "obejmują" detal od zewnątrz, a nie wchodzą w otwór.
  • Sprawdzian szczękowy jest typowo sprawdzianem tolerancyjnym (przechodzi/nie przechodzi) do elementów wykonywanych na zimno; nie jest narzędziem do przenoszenia rzeczywistego wymiaru otworu gorącej odkuwki.
  • Sprawdzian gwintowy służy do kontroli gwintów (np. oznaczenie typu M…), więc nie odpowiada pomiarowi średnicy wewnętrznej gładkiego otworu w odkuwce.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o macki kluczowy jest kierunek wygięcia końcówek. "Na zewnątrz" zwykle oznacza pomiar wewnętrzny, a "do środka" – pomiar zewnętrzny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Macki wewnętrzne to przyrząd z dwoma ramionami połączonymi przegubowo, którego końcówki są wygięte na zewnątrz. Służą do sprawdzania wymiarów wewnętrznych, np. średnicy otworu: końcówki wkłada się do otworu, rozsuwa do kontaktu ze ściankami i przenosi wymiar na przymiar.
Najpewniejsza cecha to kierunek wygięcia końcówek. Przy pomiarach wewnętrznych końcówki są wygięte "od siebie" (na zewnątrz), aby dało się je wprowadzić do otworu i rozewrzeć do ścianek. To odróżnia je od macek zewnętrznych.
Suwmiarka ma precyzyjne powierzchnie pomiarowe i mechanizm odczytu, które mogą ulec uszkodzeniu lub odkształceniu od wysokiej temperatury. Przy odkuwkach rozgrzanych typowo stosuje się narzędzia proste i odporne (macki), które tylko przenoszą wymiar na przymiar poza strefą gorąca.
Najpierw wkłada się macki wewnętrzne do otworu, następnie rozsuwa ramiona aż do zetknięcia z przeciwległymi ściankami. Potem wyjmuje się narzędzie, starając się nie zmienić rozwarcia, i przykłada do przymiaru (np. linijki stalowej), aby odczytać przeniesiony wymiar.
Różnica jest funkcjonalna i konstrukcyjna. Macki wewnętrzne mają końcówki wygięte na zewnątrz, by pracować w otworze. Macki zewnętrzne mają końcówki skierowane do środka, by "obejmować" detal od zewnątrz i mierzyć średnice zewnętrzne lub grubości.
Standardowe macki kowalskie zwykle nie mają skali jak suwmiarka. Działają jako "cyrkiel przenoszący wymiar": ustawiasz rozwarcie na detalu, a następnie porównujesz je z przymiarem lub wzorcem. To rozwiązanie jest praktyczne zwłaszcza przy pomiarach na gorąco.
Oznacza to, że macki same nie mierzą liczby w milimetrach. Ustawiasz je na detalu (np. w otworze), zapamiętują rozwarcie ramion, a dopiero potem przykładasz je do przymiaru lub linijki stalowej i odczytujesz wartość. Dzięki temu odczyt robisz poza strefą wysokiej temperatury.
Najczęstszy błąd to pomylenie macek wewnętrznych z zewnętrznymi, bo oba narzędzia są podobne. Uczniowie patrzą na "cyrkiel" jako całość, zamiast na końcówki. Drugi błąd to wybór sprawdzianu (szczękowego lub gwintowego), choć zadanie dotyczy średnicy otworu, nie kontroli tolerancyjnej/gwintu.
Sprawdzian szczękowy stosuje się głównie do szybkiej kontroli wymiaru w granicach tolerancji metodą przechodzi/nie przechodzi, zwykle dla elementów mierzonych na zimno. Macki wybiera się, gdy trzeba przenieść rzeczywisty wymiar (np. w kuźnictwie) i/lub gdy detal jest zbyt gorący dla precyzyjnych przyrządów.
Ćwicz rozpoznawanie po cechach krytycznych: końcówki ramion, obecność skali/noniusza, kształt szczęk oraz oznaczenia typowe dla sprawdzianów (np. gwint). Warto też kojarzyć zastosowanie z warunkami pracy: "na gorąco" częściej używa się przyrządów prostych i odpornych, jak macki.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Taki kształt ma narzędzie oznaczone literą A."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej dla branży metalurgicznej
  • Instrukcje stanowiskowe kuźni dotyczące kontroli wymiarów odkuwek na gorąco
  • Atlas/kompendium narzędzi pomiarowych stosowanych w obróbce plastycznej metali

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego