KWALIFIKACJA BUD24 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 1.
Jak nazywa się tynk szlachetny imitujący marmur stosowany w ornamentyce i architekturze?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stiuk to dekoracyjny tynk (masa sztukatorska) służący m.in. do wykonywania gładkich wypraw i zdobień imitujących kamień, w tym marmur. Fresk jest techniką malarstwa ściennego na mokrym tynku, a sgraffito polega na wydrapywaniu wzoru w warstwach tynku. "Wypalany" nie jest nazwą takiego tynku.

Pełne wyjaśnienie:

Stiuk to szlachetna wyprawa/masa sztukatorska stosowana w architekturze i ornamentyce. W praktyce renowatorskiej termin ten łączy się z dekoracyjnymi tynkami i masami, które można modelować, wygładzać oraz wykańczać tak, aby naśladowały kamień (np. marmur) dzięki doborowi kruszyw, spoiwa, pigmentów oraz sposobu zacierania i polerowania. Dlatego tynk szlachetny imitujący marmur w zdobieniach architektonicznych nazywa się stiukiem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Fresk – to technika malarstwa ściennego, w której farby nakłada się na świeży (mokry) tynk. Opis w pytaniu dotyczy tynku/masy imitującej marmur, a nie sposobu malowania obrazu na ścianie.
  • Sgraffito – to technika dekoracyjna polegająca na nakładaniu co najmniej dwóch warstw tynku w różnych barwach i wydrapywaniu wzoru w warstwie wierzchniej. Efektem jest rysunek/ornament o kontrastowych kolorach, a nie gładka imitacja marmuru typowa dla stiuku.
  • Wypalany – to określenie opisowe, niebędące nazwą konkretnego tynku szlachetnego imitującego marmur. Może kojarzyć się z ceramiką lub materiałami poddawanymi obróbce cieplnej, ale nie stanowi poprawnej nazwy techniki tynkarskiej z pytania.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "imitacja marmuru" oraz "ornamentyka/architektura", najczęściej chodzi o rozpoznanie stiuku (w tym odmian wykończenia naśladujących kamień). Gdy kluczowe jest "malowanie na mokrym tynku" – będzie to fresk, a gdy "wydrapywanie wzoru w warstwach tynku" – sgraffito.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stiuk to dekoracyjna masa/tynk szlachetny używany do wykonywania gładkich wypraw i ornamentów (np. listew, gzymsów, detali). Może być wykańczany tak, by naśladował kamień, np. marmur, dzięki odpowiedniej fakturze, pigmentom i obróbce powierzchni.
Najczęściej ma gładką, "kamienną" powierzchnię oraz charakterystyczne żyłkowanie i przejścia tonalne imitujące marmur. W przeciwieństwie do sgraffita nie widać wydrapanych konturów, a w przeciwieństwie do fresku nie jest to obraz malowany na mokrym tynku, tylko wyprawa o wyglądzie kamienia.
Fresk to technika malarska: farbę nakłada się na świeży, wilgotny tynk, a efekt to malowidło ścienne. Pytanie dotyczy nazwy tynku/masy dekoracyjnej, która sama w sobie ma wyglądać jak marmur. To różne technologie: malarstwo (fresk) vs wyprawa tynkarska (stiuk).
Sgraffito wykonuje się przez nałożenie kilku warstw tynku w różnych kolorach i wydrapanie wzoru w warstwie wierzchniej, aby odsłonić kolor spod spodu. Stiuk natomiast tworzy gładką wyprawę lub ornament, często polerowany i barwiony, by imitował kamień (np. marmur), bez wydrapywania wzoru.
W praktyce spotyka się masy na spoiwach mineralnych (np. wapiennych lub gipsowych) z dobranym kruszywem, wypełniaczami i pigmentami. Dobór zależy od obiektu, warunków oraz zgodności z historyczną technologią. Kluczowe jest dopasowanie twardości, przyczepności i paroprzepuszczalności do podłoża.
Stiuk stosuje się, gdy potrzebna jest dekoracyjna wyprawa lub detal (np. profil, gzyms, rozeta, pilaster) oraz gdy chce się uzyskać efekt "szlachetnego" wykończenia, w tym imitację marmuru. W renowacji bywa używany do uzupełnień ubytków i rekonstrukcji historycznych dekoracji.
Nie. "Wypalany" jest określeniem opisowym, które nie funkcjonuje jako standardowa nazwa tynku szlachetnego imitującego marmur w ornamentyce. W egzaminacyjnej terminologii właściwą nazwą takiej dekoracyjnej wyprawy jest "stiuk", a pozostałe pojęcia odnoszą się do innych technik zdobniczych.
Najczęstszy błąd to utożsamianie każdej dekoracji na ścianie z malarstwem ściennym. Fresk to obraz wykonywany farbą na mokrym tynku, a stiuk to wyprawa/masa dekoracyjna (często modelowana i polerowana). Warto szukać w treści pytania słów "imitacja marmuru" i "tynk szlachetny".
Ucz się definicji i cech rozpoznawczych technik: stiuk (masa/tynk, imitacja kamienia), fresk (malowanie na mokrym tynku), sgraffito (wydrapywanie warstw). Pomaga zestawienie: "co jest materiałem", "jaka jest czynność wykonawcza" i "jaki efekt wizualny" – to szybko prowadzi do poprawnej odpowiedzi.
Sygnały to: "tynk szlachetny", "imitujący marmur", "ornamentyka" i "architektura". To opis dekoracyjnej wyprawy lub masy sztukatorskiej, a nie malowidła czy techniki wydrapywania. Jeśli w pytaniu nie ma mowy o "malowaniu" ani o "wydrapywaniu", najczęściej właściwym wyborem jest "stiuk".
info

Statystycznie 69% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Stiuk to dekoracyjny tynk (masa sztukatorska) służący m.in. do wykonywania gładkich wypraw i zdobień imitujących kamień, w tym marmur."

Źródła:

  • Słownik języka polskiego PWN – hasło "stiuk", https://sjp.pwn.pl/sjp/stiuk;2577850.html (dostęp: 2026-02-07)
  • Słownik języka polskiego PWN – hasło "fresk", https://sjp.pwn.pl/sjp/fresk;2457851.html (dostęp: 2026-02-07)
  • Słownik języka polskiego PWN – hasło "sgraffito", https://sjp.pwn.pl/sjp/sgraffito;2521953.html (dostęp: 2026-02-07)

Materiały:

  • Słowniki terminów z historii sztuki i technik dekoratorskich (hasła: stiuk, fresk, sgraffito)
  • Podręczniki do technologii robót wykończeniowych i sztukatorskich
  • Publikacje o konserwacji dekoracji architektonicznych (rozdziały o stiukach i marmoryzacji)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego