Niwelator jest podstawowym instrumentem do wykonywania pomiarów wysokościowych metodą niwelacji. W praktyce jego konstrukcja zapewnia poziomą linię celową, dzięki czemu wykonuje się odczyty na łatach ustawionych na punktach terenowych i na tej podstawie wyznacza się różnicę wysokości między punktami.
Odpowiedź "różnic wysokości" jest właściwa, bo właśnie ta wielkość jest bezpośrednim celem niwelacji: porównanie położeń pionowych dwóch (lub więcej) punktów względem siebie. W typowych zadaniach geodety na budowie oznacza to m.in. sprawdzanie rzędnych, kontrolę spadków, przenoszenie wysokości z reperu na stanowiska robocze czy wyznaczanie profili terenu.
Odpowiedzi z pomiarami kątów są niepoprawne, ponieważ niwelator nie jest instrumentem kątowym. "Kąty nachylenia" oraz "kąty zenitalne" należą do pomiarów realizowanych instrumentami takimi jak teodolit lub tachimetr (instrumenty do pomiaru kierunków i kątów w płaszczyźnie poziomej i pionowej). W kontekście egzaminacyjnym ważne jest rozróżnienie: niwelator – pomiary wysokościowe (różnice), teodolit/tachimetr – pomiary kątowe.
Odpowiedź "wysokości punktów" bywa myląca: w sensie geodezyjnym wysokość punktu (np. w określonym układzie odniesienia) nie wynika z pojedynczego "pomiaru wysokości", tylko z łańcucha różnic wysokości oraz przyjętego punktu odniesienia (reperu). Niwelator umożliwia więc wyznaczenie wysokości punktu pośrednio, ale jego podstawowym przeznaczeniem jest wyznaczanie różnic wysokości.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawia się "różnica wysokości" oraz odpowiedzi kątowe, zwykle chodzi o niwelację i niwelator.
