KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 27.
Noniusz suwmiarki przedstawionej na rysunku umożliwia pomiar z dokładnością do
Ilustracja przedstawia suwmiarkę noniuszową, która jest narzędziem pomiarowym używanym do precyzyjnego mierzenia długości.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dokładność (rozdzielczość) suwmiarki z noniuszem wynika z wartości najmniejszej działki, jaką można odczytać dzięki skali pomocniczej. Odpowiedź "0,10 mm" oznacza możliwość rozróżnienia jednej dziesiątej milimetra przy prawidłowym zgraniu kresek skali głównej i noniusza.

Pełne wyjaśnienie:

W suwmiarce noniuszowej odczyt wymiaru powstaje z dwóch elementów: wartości ze skali głównej (milimetry) oraz doprecyzowania z noniusza. Noniusz działa na zasadzie niewielkiej różnicy podziałki między skalą główną i pomocniczą – dzięki temu, gdy jedna z kresek noniusza pokryje się idealnie z kreską skali głównej, można ustalić część ułamkową milimetra.

Dokładność (rozdzielczość) przyrządu to najmniejszy przyrost długości, jaki da się wiarygodnie odczytać z podziałki. Jeżeli noniusz umożliwia odczyt co 0,10 mm, oznacza to, że część ułamkowa jest określana w krokach co jedną dziesiątą milimetra (0,1 mm).

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują do takiej skali?

  • "0,02 mm" odpowiada popularnym suwmiarkom o większej rozdzielczości (często spotykanym w warsztacie), ale wymaga innego podziału noniusza niż ten dający 0,10 mm.
  • "0,05 mm" oznacza odczyt co pół dziesiątej milimetra; również zależy od innej konstrukcji podziałki noniuszowej.
  • "0,01 mm" jest typowe raczej dla mikrometrów lub wybranych suwmiar o bardzo drobnej skali; w praktyce łatwo tu o błąd przeniesienia parametrów z innego przyrządu.

Na egzaminie warto pamiętać: najpierw identyfikujesz rozdzielczość wynikającą z noniusza, a dopiero potem wykonujesz sam odczyt. Dobrą praktyką jest także sprawdzenie zera suwmiarki (czy szczęki na "0" rzeczywiście się pokrywają), bo wpływa to na błąd, choć nie zmienia nominalnej rozdzielczości noniusza.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Noniusz to pomocnicza skala na suwmiarce, która pozwala odczytać ułamkową część milimetra. Działa dzięki minimalnie innej podziałce niż skala główna: zgranie konkretnej kreski noniusza z kreską skali głównej wskazuje doprecyzowanie odczytu.
Dokładność (rozdzielczość) 0,10 mm oznacza, że najmniejszy krok odczytu wynosi jedną dziesiątą milimetra. W praktyce nie odczytasz wiarygodnie wartości pośrednich, np. 0,03 mm, jeśli podziałka noniusza przewiduje skok co 0,10 mm.
Najpierw odczytaj pełne milimetry ze skali głównej do miejsca, gdzie kończy się "0" noniusza. Potem znajdź kreskę noniusza, która idealnie pokrywa się z kreską skali głównej; jej numer przemnożony przez rozdzielczość noniusza daje część ułamkową.
Dokładność zależy od konstrukcji podziałki noniusza (liczby działek i różnicy względem skali głównej). W praktyce spotyka się różne wykonania, np. 0,10 mm, 0,05 mm czy 0,02 mm, a wybór wynika z przeznaczenia, ceny i wymaganej precyzji w warsztacie.
Niektóre suwmiarki mogą mieć rozdzielczość 0,01 mm (częściej w wersjach cyfrowych), ale nie jest to reguła. W metrologii warsztatowej 0,01 mm częściej kojarzy się z mikrometrem. Na egzaminie zawsze trzeba odnieść się do konkretnego noniusza.
Najczęściej wybiera się "najmniejszą" wartość, bo wydaje się bardziej profesjonalna, bez analizy skali. Drugi błąd to mylenie parametrów różnych przyrządów (np. mikrometru i suwmiarki). Warto też nie pomijać informacji z rysunku przedstawiającego podziałkę.
Suwmiarka 0,10 mm bywa wystarczająca do szybkiej kontroli wymiarów o większych tolerancjach, np. w pomiarach wstępnych lub pomocniczych. Przy pasowaniach i ciasnych tolerancjach zwykle dobiera się przyrząd o większej rozdzielczości lub stosuje mikrometr.
Typowa suwmiarka pozwala mierzyć wymiary zewnętrzne (szczęki dolne), wewnętrzne (szczęki górne) oraz głębokość (głębokościomierz). Rozdzielczość noniusza dotyczy wszystkich tych pomiarów, bo wynika z tej samej skali odczytowej.
Dokładność zależy od konkretnej podziałki noniusza, a nie od samego słowa "suwmiarka". Rysunek pokazuje typ noniusza i jego działki, co pozwala ustalić rozdzielczość. Bez tej informacji łatwo zgadywać na podstawie najczęściej spotykanego wariantu.
Ćwicz odczyty z różnych rysunków suwmiarki: najpierw rozpoznaj rozdzielczość, potem wykonaj odczyt. Ustal własną procedurę krok po kroku i sprawdzaj wynik (czy część ułamkowa nie przekracza 1 mm). Pomaga też porównywanie kilku przykładów noniuszy.
info

Statystycznie 67% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Dokładność (rozdzielczość) suwmiarki z noniuszem wynika z wartości najmniejszej działki, jaką można odczytać dzięki skali pomocniczej."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): Vernier scale — https://en.wikipedia.org/wiki/Vernier_scale (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (EN): Calipers — https://en.wikipedia.org/wiki/Calipers (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Instrukcje obsługi i karty katalogowe suwmiar (część o rozdzielczości noniusza)
  • Podręczniki z metrologii warsztatowej (dział: przyrządy z noniuszem)
  • Zadania treningowe z odczytu skali noniuszowej na rysunkach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego